Japanse eekhoorn
De Japanse eekhoorn (Sciurus lis) komt van oorsprong voor in Japan. Afgezien van de gekweekte bonte kleurvarianten, lijkt deze eekhoorn sterk op de inheemse eekhoorn, waaraan hij nauwverwant is. De soort werd in Nederland relatief veel gehouden in gevangenschap. Inmiddels is dit verboden. Ontsnapte of losgelaten dieren zouden zich kunnen vestigen in Nederland, en een gevaar vormen voor de inheemse eekhoorn.
Uiterlijke kenmerken
De Japanse eekhoorn is nauw verwant aan de inheemse eekhoorn en lijkt hier sterk op. De grootte zijn ze ongeveer gelijk. Net als de inheemse eekhoorn heeft de Japanse eekhoorn een witte buik en gedurende de winter pluimpjes op de oren. De vacht van de Japanse eekhoorn is over het algemeen grijsbruin. Het winterkleed is grijzer op de rug en de staart, in het zomerkleed zijn de ledematen en de neus roodbruin. Hoever deze roodbruine kleur doorloopt vanaf de ledematen over de zij naar de rug, varieert per individu. Er is een crèmekleurige oogring zichtbaar. Beide seksen zijn gelijk.
Er komen ook bonte, gekweekte kleurvarianten voor, met delen wit in de vacht.
Afmetingen
Lengte kop-romp: 16-22 cm
Lengte staart: 13-17 cm
Gewicht: 250-310 g
Gelijkende soorten
Afgezien van de gekweekte bonte kleurvarianten, is de Japanse eekhoorn op zicht niet met zekerheid te onderscheiden van de inheemse eekhoorn. Alleen genetisch onderzoek kan dan uitsluitsel geven.
Habitat
De Japanse eekhoorn komt in Japan voor in naaldbossen en gemengde bossen, zowel in het laagland als sub-alpien. Ook in bossen rond de bebouwde omgeving en parken komt hij soms voor, maar hij komt niet graag in de buurt van mensen.
Leefwijze
De Japanse eekhoorn is overwegend overdag actief. ’s Zomers zijn ze vooral in de vroege ochtend en in de namiddag en vroege avond te vinden. Ook ’s winters zijn ze actief, vooral tijdens de minst koude (middag)uren. Bij zeer slecht weer kunnen ze korte tijd in winterrust (torpor) gaan.
Voedsel
Hij eet voornamelijk plantaardig voedsel, zoals zaden, knoppen, bloemen en vruchten, voornamelijk van bomen. Incidenteel worden ook insecten en paddenstoelen gegeten. Houdbare boomzaden worden verstopt als wintervoorraad.
Territorium en leefgebied
Volwassen dieren leven meestal alleen, soms (vooral in de winter) delen meer dieren een nest. Mannetjes hebben een leefgebied van 4 tot 30 ha, vrouwtjes van 4 tot 17 ha. Overlap van territoria komt voor. Leefgebieden zijn relatief groot in versnipperde landschappen.
Verblijfplaats
Japanse eekhoorns maken een bolvormig nest van bladeren, naalden en twijgen. Ook gebruiken ze boomholten, holen en rotsspleten.
Voortplanting
De voortplanting lijkt erg op die van de inheemse eekhoorn. Vrouwtjes zijn maar kort vruchtbaar (een dag ongeveer) en worden dan door meerdere mannetjes achternagezeten. Het paarseizoen heeft in het gebied van oorsprong twee pieken, februari-maart en mei-juni, maar meestal is er maar een enkele worp per jaar. Na een draagtijd van 39-40 dagen worden 2-6 jongen geboren. Over hoe lang de jongen in het nest blijven is weinig bekend, maar dit zal weinig afwijken van onze inheemse rode eekhoorn (een week of zeven). Na een paar weken worden de jongen gespeend en kort daarna gaan ze op zoek naar een eigen territorium.
Leeftijd
Naar verwachting komt de levensverwachting van de Japanse eekhoorn ongeveer overeen met de levensverwachting van de inheemse eekhoorn, rond 7 jaar. In gevangenschap worden ze waarschijnlijk ouder.
Natuurlijke vijanden
In het gebied van oorsprong zijn de natuurlijke vijanden van de Japanse eekhoorn roofdieren als marters en vossen, maar ook huiskatten en honden, en diverse roofvogels en kraaiachtigen.
Waarnemingen doorgeven
In Japan staat de soort op de Rode Lijst, omdat de aantallen teruglopen als gevolg van verlies, versnippering en degradatie van habitat. De Japanse eekhoorn ontbreekt op de Unielijst van invasieve exoten, maar ook op de Huis- en hobbydierenlijst. Het is daarom in Nederland niet toegestaan om de Japanse eekhoorn te houden, verkopen of fokken.
In Nederland werd de soort relatief veel gehouden in gevangenschap. Eigenaren die op 1 juli 2024, het moment dat de positieflijst van kracht werd, Japans eekhoorns hadden, mogen deze houden tot ze overlijden. Ze mogen er niet mee fokken en ervoor zorgen dat ze niet ontsnappen. Het is desondanks nog steeds mogelijk dat ontsnapte of losgelaten dieren zich vestigen. Het klimaat in Nederland is geschikt en voedsel is voorhanden. Er wordt niet verwacht dat de soort zich snel over het land zal verspreiden, maar als er op meerdere plaatsen dieren ontsnappen of losgelaten worden kan de verspreiding ineens hard gaan.
Impact op inheemse natuur
Het is denkbaar dat de Japanse eekhoorn bij vestiging ecologische schade aan de inheemse eekhoorn zal berokkenen. De impact wordt als hoog ingeschat. Mocht de soort zich vestigen, dan is voorkomen of verminderen van verdere verspreiding mogelijk door gerichte vangacties. Problematisch is dat de soort wat betreft het uiterlijk niet altijd te onderscheiden is van de inheemse rode eekhoorn, en daardoor over het hoofd kan worden gezien.
Geluid
Japanse eekhoorns zijn niet erg vocaal. Alleen als ze zich bedreigd voelen, stoten ze korte series tjuk-geluiden uit. Bij toenemende bedreiging gaan deze over in hoge, jammerende klanken.
Waarnemingen doorgeven
Exotische eekhoorn waargenomen? Geef hem door via dit meldpunt.
De Japanse eekhoorn ontbreekt op de Unielijst van invasieve exoten.
De Japanse eekhoorn ontbreekt op de Huis- en hobbydierenlijst.
- Nederlands Soortenregister (niet vermeld)
- Wetgeving en beleid (niet vermeld)
- Standpunt exoten
Klasse: Mammalia (Zoogdieren)
Orde: Rodentia (Knaagdieren)
Familie: Sciuridae (Eekhoorns)
Geslacht: Sciurus
Soort: Sciurus lis