Amerikaanse voseekhoorn
De Amerikaanse voseekhoorn (Sciurus niger) komt van oorsprong voor in het oosten van Noord-Amerika. Zoals alle uitheemse eekhoorns mag deze soort in Nederland niet worden gehouden of verhandeld. Vrijlevende individuen van de soort zijn slechts incidenteel in Nederland waargenomen. In geval van vestiging na ontsnapping of uitzetting zal deze exoot naar verwachting een negatieve impact hebben op de inheemse eekhoorn.
Uiterlijke kenmerken
De Amerikaanse voseekhoorn is een relatief grote en zware eekhoorn. De soort varieert nogal in kleur. Hoewel er tien ondersoorten worden onderscheiden, zijn er grofweg drie kleurvarianten. In het noordoosten van Amerika is de soort vooral gemêleerd grijs met gelige onderdelen. Verder naar het westen worden de onderdelen roestbruin en in het zuiden is het dier donker gemêleerd tot zwart met een zilverkleurige buik en een witte snuit. De soort ruit een keer per jaar, in april/mei. Beide seksen zijn gelijk.
Afmetingen
Lengte kop-romp: 26-37 cm
Lengte staart: 20-33 cm
Gewicht: 500-1350 g
Gelijkende soorten
De Amerikaanse voseekhoorn is een stuk groter en zwaarder dan de inheemse eekhoorn. Verwarring met andere uitheemse eekhoorns is mogelijk. Vooral met de Pallas’ eekhoorn, die een geelwitte tot oranjerode buik heeft. Sommige kleurvarianten van de Amerikaanse voseekhoorn kunnen met grijze eekhoorns verward worden. Een zekere determinatie is dan mogelijk op grond van gebitskenmerken.
Habitat
De Amerikaanse voseekhoorn komt in zijn oorspronkelijke gebied in verschillende bostypen voor, maar heeft een voorkeur voor open bos. Daarnaast in meer open habitats, zoals graslanden en moerassen. Deze eekhoorn leeft ook in de bebouwde omgeving, zoals in parken.
Leefwijze
Amerikaanse voseekhoorns leven meestal solitair. Verblijfplaatsen worden soms gedeeld met (niet-verwante) soortgenoten. Ze leven bij voorkeur op de grond, maar zoeken ook in de boomtoppen naar voedsel.
Voedsel
Het voedsel bestaat in hoofdzaak uit boomzaden en noten. Daarnaast onder meer knoppen, fruit, bloemen, paddenstoelen en boomsappen. Incidenteel wordt dierlijk voedsel zoals insecten(larven), eieren, jonge vogels en vis gegeten. Houdbaar voedsel, zoals noten en sommige zaden, worden verzameld in een voorraadkamer en bij voedselschaarste in de winter weer opgegraven.
Territorium en leefgebied
De grootte van het territorium varieert sterk, van 0,9 tot 42,8 ha, afhankelijk van de voedselsituatie en fragmentatie van het leefgebied. Territoria overlappen elkaar. Vrouwtjes met jongen verdedigen het belangrijkste deel van het territorium. Wangklieren worden gebruikt om bomen in het territorium te geurmerken en bij ontmoetingen tussen soortgenoten. Soms wordt ook urine gebruikt als markering.
Verblijfplaats
De Amerikaanse voseekhoorn gebruikt bij voorkeur boomholten om in te slapen. Bij schaarste maakt hij ook een bolvormig nest (van ongeveer 30 cm doorsnee) van twijgen en bladeren in een boom, in de vork van een tak, hoog boven de grond. Een volwassen dier houdt er meestal ongeveer zes verblijfplaatsen op na.
Voortplanting en leeftijd
De voortplanting gebeurt in twee pieken per jaar. In het gebied van oorsprong zijn dat november-februari en april-juli. Slechts weinig vrouwtjes produceren twee nesten.
De vrouwtjes zijn slechts een dag per jaar vruchtbaar. Ze worden dan op de voet gevolgd en besnuffeld door verschillende (tot 11) mannetjes. Het zijn de dominante mannetjes die het meeste kans maken om te paren, maar als een vrouwtje hun agressie wil ontvluchten maken mannetjes lager in rang ook een kans. Het zaad vormt een soort plug, maar deze wordt door het vrouwtje verwijderd, zodat ze met meerdere mannetjes kan paren. Na 44-45 dagen wordt een nest van 2-7 jongen geboren in een boomholte of bladernest. De jongen zijn naakt, doof en blind bij de geboorte. Ze komen uit het nest na 6-8 weken en worden gezoogd tot 12 weken. Kort daarna verlaten ze hun geboorteplek, op zoek naar een eigen plekje. Ze zijn pas volgroeid met een jaar, en krijgen meestal dan ook pas zelf jongen.
Leeftijd
In het wild is de levensverwachting van een mannetje 8,3 jaar, van een vrouwtje 12,6 jaar. In gevangenschap kunnen ze wel 18 jaar worden. Veel dieren halen echter de volwassen leeftijd niet.
Natuurlijke vijanden
Voor predatoren is het moeilijk de snelle en behendige Amerikaanse voseekhoorn te vangen. Met wat geluk lukt het soms bij katachtigen, vos, coyote, wolf, roofvogels en uilen. Klimmende rovers als wasberen en slangen vormen een gevaar voor jonge eekhoorns en pasgeboren dieren in het nest.
De Amerikaanse voseekhoorn staat sinds 2016 vermeld op de Unielijst van invasieve exoten. Dit betekent dat de soort niet in de EU mag worden gehouden of verhandeld. Verder geldt voor lidstaten de plicht om in de natuur aanwezige populaties op te sporen, te verwijderen of, als dat niet lukt, zodanig te beheren dat verspreiding en schade zoveel mogelijk wordt voorkomen.
De Amerikaanse voseekhoorn ontbreekt op de huis- en hobbydierenlijst (de 'positieflijst').
Impact op inheemse natuur
Over concurrentie met de eekhoorn en andere inheemse diersoorten is niets bekend. Het is echter, mede op basis van de ervaringen met de grijze eekhoorn in Noord-Amerika, te verwachten dat vrijlevende Amerikaanse voseekhoorns een bedreiging vormen voor de (inheemse) eekhoorn. Klimaat, leefgebied en voedselbronnen in het gebied van oorsprong zijn vergelijkbaar met de situatie in Nederland, waardoor de kans op vestiging van enkele ontsnapte of uitgezette individuen groot is.
Geluid
Het meest voorkomende geluid is een reeks blafgeluiden.
Het alarmgeluid is een snelle reeks middelhoge blafgeluiden, vaak gevolgd door lange hoge huilgeluiden. De lichaamshouding speelt een belangrijke rol in de communicatie. De tanden worden ontbloot als teken van agressie.
Waarnemingen doorgeven
Exotische eekhoorn waargenomen? Geef hem door via dit meldpunt.
Wereld
De soort komt van oorsprong voor in de oostelijke helft van de Verenigde Staten, alsmede kleine delen van Mexico en Canada. De soort breidt zich uit naar het noorden en westen, mede door introductie.
Europa
In Nederland en België zijn enkele meldingen bekend van individuen. Vestigingen van populaties zijn niet bekend uit Europa.
Nederland
Geverifieerde meldingen van de Amerikaanse voseekhoorn zijn bekend uit Tiel (2011) en Overloonse Duinen (2022).
De Amerikaanse voseekhoorn staat sinds 2016 vermeld op de Unielijst van invasieve exoten.
De Amerikaanse voseekhoorn ontbreekt op de huis- en hobbydierenlijst (de 'positieflijst').
- Nederlands Soortenregister
- Factsheet website NVWA
- Wetgeving en beleid
- Standpunt exoten
Klasse: Mammalia (Zoogdieren)
Orde: Rodentia (Knaagdieren)
Familie: Sciuridae (Eekhoorns)
Geslacht: Sciurus
Soort: Sciurus niger