Vleermuis als prooi bij Beleef de Lente

Recent verscheen er een bijzonder filmpje van de broedende bosuilen bij Beleef de Lente. Het mannetje bosuil kwam met een vleermuis als prooi aangevlogen om het vrouwtje te voeden. Is dit toeval of worden vleermuizen vaker als prooi gevangen door roofvogels? Vleermuisdeskundige Wiegert Steen van de Vleermuiswerkgroep Wageningen bekeek het filmpje en zag dat het om een grootoorvleermuis gaat. Voor de vraag over hoe vaak vleermuizen ten prooi vallen aan roofvogels dook hij in de literatuur.

bosuil eet grootoorvleermuis
Bekijk hier het fimpje van de bosuil en de grootoorvleermuis.

Geen vleermuis-specialisten
Er zijn in Nederland geen roofvogels gespecialiseerd in het jagen op vleermuizen. Dat wil niet zeggen dat roofvogels nooit een vleermuis zullen vangen, maar slechts een uiterst klein deel van hun voedsel bestaat uit vleermuizen. Uit een onderzoek voor de Britse Eilanden uit de jaren '90 blijkt dat het voedsel van dagactieve roofvogels voor slechts 0,0034% uit vleermuizen bestaat en voor de nachtactieve uilen voor 0,035%. Opgeteld waren dat echter wel 200.000 vleermuizen per jaar en blijkt dat ongeveer 10% van de sterfte per jaar onder vleermuizen wordt veroorzaakt door roofvogels en uilen.

Ook zangvogels eten (heel!) soms een vleermuis
Onder dagactieve roofvogels zijn in Nederland waarnemingen bekend van vangsten van vleermuizen door sperwer, slechtvalk, boomvalk, torenvalk en buizerd. Maar ook bij niet-roofvogels als zilvermeeuw, kokmeeuw, ekster en zelfs bij spreeuw, merel en wilde eend is waargenomen dat zij een vleermuis verschalkten. Mogelijk is het grote aantal dagactieve roofvogels een drijvende kracht achter de evolutie van vleermuizen tot nachtdieren.

Bosuil pakt ieder jaar een vleermuis
Ondanks het grote aantal dagactieve roofvogels worden de meeste vleermuizen gevangen door uilen. Uilen hebben net als vleermuizen een nachtelijke leefwijze en staan daardoor voor ongeveer 90% garant voor de gevangen vleermuizen onder roofvogels. De bosuil is op de Britse Eilanden met een aandeel van 84% wel het meest de “vleermuisvanger” onder de uilen. Toch eet een gemiddelde bosuil maar zelden een vleermuis. Uilen zijn opportunistische jagers en het is voor hun veel gemakkelijker om een muis te vangen dan een behendige vleermuis in vlucht. Omgerekend gaat het om 1 vleermuis per 9 maanden (1,1 vleermuis per jaar) voor een bosuil en 1 vleermuis per 13 maanden voor een kerkuil (0,9 vleermuis per jaar). Bij de dagactieve roofvogel komt het helemaal zelden voor… Slechts 1 vleermuis per 20 en 26 jaar voor respectievelijk een torenvalk en een boomvalk.

Gewone grootoorvleermuis (foto: Erik Korsten)
De gewone grootoorvleermuis begeeft zich als zolder- en boombewonende vleermuis in het leefgebied van kerkuilen en bosuilen (foto: Erik Korsten).

Vleermuizen op een presenteerblaadje
In zekere zin is bijna elke dood van een vleermuis door een roofvogel ‘een incidentele dood’. Dat het ook nog eens op camera is vastgelegd is echt super-toevallig! Alleen in gevallen waarbij een roofvogel makkelijk bij een kolonie vleermuizen kan komen, en ze als het ware op een presenteerblaadje worden aangeboden, zijn hogere aantallen vleermuizen als prooi waargenomen. Zo liep in Polen bij een grot met een winterverblijfplaats van vleermuizen het percentage vleermuizen in de prooidieren van een paar bosuilen in twintig jaar op van 22%  tot 37%. Van kerkuilen zijn soortgelijke opportune gevallen bekend. In Nederland is ook een waarneming bekend van prooiresten van vier laatvliegers in een nest van een boomvalk. Maar dat lijken toch echt bijzondere gevallen.

Beleef de Lente gaat weer van start
Op de website van Beleef de Lente kan via webcams live worden gekeken naar vogels op hun nest. Op deze manier wordt de afgelopen jaren de spectaculaire en verborgen gebeurtenissen van de broedvogels gevolgd. Vanaf 17 februari zijn de webcams weer live te volgen via de website van de Vogelbescherming. Wie weet met welke prooidieren de roofvogels en uilen nog meer thuiskomen!

Nature Today GO: welke roofvogels en vleermuizen komen er bij jou in de buurt voor?
Benieuwd welke soorten roofvogels en vleermuizen er in jouw omgeving voorkomen? Nature Today gaat alle natuurinformatie beschikbaar stellen en is daarvoor een crowdfundingactie begonnen. Draag bij aan deze actie en ontdek als eerste de natuur om je heen. Je kunt daarbij ook stemmen welke informatie jij graag als eerste ontwikkeld ziet. Ga daarvoor naar crowdfunding.wur.nl en doe een donatie.

Tekst: Wiegert Steen (Vleermuiswerkgroep Wageningen) en Erik Korsten (Zoogdiervereniging)
Beelden: Beleef de Lente, Vogelbescherming Nederland.


Voor dit artikel werden de volgende bronnen geraadpleegd:

  1. Bekker  J.P.  &  K. Mostert, 1991. Predatie  op vleermuizen in Nederland. Lutra 34(1): 1-26.
  2. Bekker, D., Janssen, R. & J. Buys. 2014. First records of predation of grey long-eared bats (Plecotus austriacus) by the barn owl (Tyto alba) in the Netherlands. Lutra, 57 (1): 43-47
  3. De Baerdemaeker, A., & S. D. Elzerman, 2011. De betekenis van vleermuizen als prooi van dagroofvogels. Zoogdier, 22(2): 20-21.
  4. De Baerdemaeker, A., 2016. Vleermuizen als prooi van dagactieve vogels in Nederland: een oproep. Bats as prey of diurnal birds in The Netherlands: a call. VLEN-nieuwsbrief, 28 (2): 15-18
  5. Langevoort, M.A. Boomvalk, 2005. Falco subbuteo predeert Laatvlieger Eptesicus serotinus. De Takkeling 13(1): 91-92.
  6. Lesiński, G., K. Kasprzyk, & J. Gryz, 2012. Bats taken by the tawny owl in relation to its roosting site. North-Western Journal of Zoology. 8: 247-251.
  7. Lesiński, G., J. Gryz & M. Kowalski, 2009. Bat predation by tawny owls Strixaluco in differently human‐transformed habitats. Italian Journal of Zoology, 76(4): 415-421
  8. Lesiński, G., Ignaczak, M & J. Manias. 2009. Opportunistic predation on bats by the tawny owl Strix aluco. Animal Biology 59: 283–288
  9. Mikula, P., F. Morelli, R. Lučan, D. Jones & P. Tryjanowski, 2016. Bats as prey of diurnal birds: A global perspective. Mammal Review. 46: 10.1111/mam.12060.
  10. Speakman, J.R., 1991. The impact of predation by birds on bat populations in the British Isles. Mammal Review 21: 123–142.