Pluizige wervelwind: altijd in de weer in het bos

Hoewel een eekhoorn soms een kant-en-klaar plekje in een boomholte of nestkast pikt, is hij bovenal een echte doe-het-zelver. Het liefst slaapt en nestelt hij in een eigen bouwwerk. Zo’n eekhoornnest is een bolvormig nest ter grootte van een voetbal, dat vaak dicht bij de stam wordt gebouwd op minstens vijf meter hoogte.

Binnenin wordt het nest geïsoleerd met zacht materiaal zoals bast, gras, mos of zelfs wol. In loofbossen zijn deze nesten in de winter goed te spotten, zodra de bomen hun bladeren verliezen. Hij zet niet in op één nest maar heeft naast een ‘hoofdnest’ ook vijf tot zes kleinere 'reservenesten'. 

Soms zitten de nesten hoog in de boomkroon, waardoor ze weleens worden verward met eksternesten. Maar de eekhoorn gebruikt naast twijgen ook bladeren en de takken zijn dunner dan de takken die eksters doorgaans gebruiken. De eekhoorn gebruikt de nesten om in te rusten, anderen om in te slapen of als vluchtnest. Handig ook qua vlooien – zit het ene nest ’s zomers vol daarmee, dan verhuist hij naar een ander nest.

Eekhoorns leven solitair en het mannetje houdt zich verder niet bezig met de verzorging en de opvoeding van de jongen. De voortplantingsperiode van de eekhoorn is van december tot februari en van mei tot juni. De vrouwtjes slaan in slechte voedseljaren de eerste periode vaak over. 

De mannetjes gaan in de paartijd op zoek naar een vrouwtje en vaak achtervolgen meerdere mannetjes een vrouwtje om met haar te paren. De vrouwtjes hebben een draagtijd van 5-6 weken. In deze periode bouwt het vrouwtje haar kraamnest. Hierin worden 2 tot 5 kale en blinde jongen geboren. Met drie weken zijn ze behaard en na vier weken gaan de ogen open. De jongen worden tien weken gezoogd, waarna ze vrij snel zelfstandig worden. Na drie maanden worden ze door de moeder uit haar territorium gejaagd.

Van dichte bossen tot stedelijke parken, eekhoorns hebben zich aangepast aan een breed scala aan leefgebieden. Hoewel hun exacte omgeving kan variëren, hebben ze bomen nodig voor voedsel en beschutting. Eekhoorns worden vaak geassocieerd met het eten van noten en zaden, maar hun dieet is zeer gevarieerd. Ze eten ook vruchten, schors, insecten, en soms zelfs kleine vogels of eieren wanneer voedsel schaars is.

Eekhoorns leggen in de herfst voedselvoorraden aan door noten, eikels en zaden te verstoppen in de grond of boomholtes. Ze doen dit verspreid om de winter door te komen. Dankzij hun sterke reukvermogen vinden ze de meeste verstopte spullen terug. Soms vergeten eekhoorns waar ze hun voorraad hebben achtergelaten. Deze vergeten zaden en noten kunnen ontkiemen en uitgroeien tot nieuwe bomen, waardoor eekhoorns een belangrijke rol spelen bij de verspreiding van bossen.

Ieder jaar zijn veel rode eekhoorns slachtoffer in het verkeer. Hoewel eekhoorns snel kunnen rennen, hebben ze de neiging bij het oversteken van de weg, wanneer er gevaar dreigt, stil te gaan zitten ‘als een bolletje’.

De eekhoorn is een beschermde bewoner van ons land. Je mag deze dieren dan ook niet vangen, verstoren of doden. Ook het verhandelen van eekhoorns of het in huis halen als huisdier is verboden. Zelfs hun nesten zijn beschermd: het is niet toegestaan om deze te beschadigen of weg te halen.

Maak van je tuin een paradijs voor de eekhoorn door te focussen op de drie basiselementen: voedsel, veiligheid en onderdak. Plant inheemse bomen zoals de hazelaar of beuk of vul een voedersilo (met zaden en noten) en een waterbakje op een veilige, hoge plek. Door nestkasten aan te bieden en nestmateriaal zoals afgestripte bast en mos te laten liggen, help je deze acrobatische bewoners bij het bouwen van hun karakteristieke bolvormige nesten.

Tekst: Lotte Weerheim (Zoogdiervereniging)
Foto’s: Aaldrik Pot, Alex en Annette Hagenbeek