Egels op eilanden: Texel en de tuin van Jan Wolkers
januari 2010
Omdat de egel in de schemering al actief is en bovendien vaak als verkeersslachtoffer gevonden worden, zou je denken dat zijn voorkomen overal goed bekend is. Dat dit niet waar is, blijkt onder andere uit een analyse van alle egelwaarnemingen afkomstig van Texel. Het is nooit duidelijk geworden hoe algemeen de egel is op Texel. Doordat 2009 het Jaar van de Egel was, zijn voor het eerst op Texel veel waarnemingen doorgeven waardoor in ieder geval de verspreiding op het eiland beter bekend is geworden.
Uitgezet?
Het is onduidelijk sinds wanneer de egel voorkomt op Texel. IJsseling en Scheygrond (1951*) vermelden dat de egel rond 1900 al van Texel bekend is, echter zonder aan te geven op basis waarvan dit gezegd wordt. Behalve op Texel en Langeoog komt de egel van origine nergens op de Waddeneilanden voor, maar gaandeweg zijn egels vrijwel op alle Waddeneilanden uitgezet. De vraag is of hij ook op Texel ooit is uitgezet (voor 1900) dan wel dat hij er altijd al voorkomt. Drijver (**) vermeldt in 1934 en passant de aanwezigheid op Texel, wederom zonder enig detail. De eerste geregistreerde waarnemingen dateren uit 1955-1956 en zijn afkomstig van Vincent van Laar. Hij meldt egels uit Den Burg en de duin- en bosranden nabij De Koog.
Figuur 1: Overzicht aantal geregistreerde egelwaarnemingen op Texel.
Oranje is het aantal meldingen uit 2009, het Jaar van de Egel.
Na een melding uit de midden jaren vijftig duur het tot 1970 voor er weer een melding werd geregistreerd. In dertig jaar tijd worden vervolgens slechts 65 waarnemingen geregistreerd. In 1996 rapporteerde de provincie dat er 31 waarnemingen bekend zijn, de meeste afkomstig uit de omgeving van Den Burg, De Koog en Oosterend.
Levende egels die worden waargenomen, hielden zich met name op in bos, boomsingels, wegbermen en graslanden. Gedurende een uitgebreid veldonderzoek in 1995 is echter niet in de duinen gekeken. Bovendien wordt vermeldt dat bijna zestig procent van de meldingen betrekking hebben op verkeersslachtoffers. Zoals Jan Wolkers in 2005 zei: “Veel automobilisten kijken niet goed uit en veel egels op Texel vinden de gruwelijke dood op de weg.” Hij was altijd trots op het voorkomen van egels in zijn tuin aan de Rozendijk (Westermient).
Jaar van de Egel
Sinds 1970 is het in Nederland gebruikelijk om waarnemingen door te geven, echter niet op Texel. In de jaren zeventig worden maar drie waarnemingen doorgegeven en in de jaren tachtig twintig. Misschien dankzij het uitkomen van de Zoogdieratlas eind jaren tachtig worden in de jaren negentig twee keer zoveel (40) waarnemingen doorgegeven. Dankzij het kunnen doorgeven van waarnemingen via internet worden in het eerste decennium van de 21e eeuw maar liefst 128 waarnemingen doorgegeven. Echter hiertoe was wel een gericht steuntje in de rug nodig. De Zoogdiervereniging riep 2009 uit tot ‘Jaar van de egel’ en voerde veel publiciteit om mensen te motiveren om egelwaarnemingen door te geven. Ook in de Texelse Courant verscheen een oproep voor het doen van egelwaarnemingen. Dat deze campagne aansloeg op Texel blijkt uit de sterke toename van het aantal waarnemingen. In 2009 werden 77 waarnemingen doorgeven, dat is beduidend meer dan de 51 in de negen! jaar daarvoor.
Verspreiding op Texel
Op basis van het aantal waarnemingen (zie figuur 1) zou je denken dat het aantal egels op Texel sterk aan het toenemen is. Echter enkel het aantal doorgegeven waarnemingen is toegenomen. Deze waarnemingen geven wel informatie over de verspreiding van de egel op Texel maar absoluut niet over de aantalsontwikkeling.
De egel blijkt vooral voor te komen in de duinen en het ‘oude land’ tussen Den Burg – Oudeschild - Den Hoorn. In de polders De Eendracht en Het Noorden evenals de oostelijke helft van Polder Eijerland lijkt de egel niet tot nauwelijks voor te komen. Meer opmerkelijk is het ontbreken in 'het Lage Land van Texel' tussen Den Burg – Oudeschild - Oosterend. In Oosterend zelf lijkt de egel vrij algemeen aanwezig te zijn.
Egels leven in gebieden met voldoende ondergroei en een niet te drassige bodem, waar ze in het donker jagen op kevers, rupsen, slakken, regenwormen, kleine zoogdieren en amfibieën. Ook eten ze wel eieren, vruchten en paddenstoelen. Met name in de drie noordelijke polders lijkt gebrek aan dekking een rol te spelen. Echter vooral in de omgeving van boerderijen zouden voldoende schuil- en overwinteringsplekken te vinden moeten zijn. Ook het gebied tussen Oosterend en Den Burg lijkt in eerste instantie niet ongeschikt. Neem nu een dorp zoals De Waal met zijn Bomendijk. Vooralsnog wordt de afwezigheid van de egel op de kaartjes hier meer veroorzaakt door het gebrek aan doorgegeven waarnemingen. De Waddendijk is logischerwijs weinig geschikt voor egels en hier zal hij dan ook niet aangetroffen worden. Het verspreidingsbeeld van de egel komt verder mogelijkerwijs meer overeen met het fietsgebied van de natuurvorser op het eiland, dan met de werkelijke verspreiding van de soort.
Bronnen:
* IJsseling, M.A.; Scheygrond, A., 1950 - De zoogdieren van Nederland. Zutphen, Thieme
** Drijver, J., 1934. Texel Het Vogeleiland. J. Veen’s Uitgeversmaatschappij N.V., Amsterdam
grafiek: zoogdierdatabank
foto: egels in Texels duingebied - Richard Witte van den Bosch
