Grijze eekhoorn
De grijze eekhoorn (Sciurus carolinensis) is een knaagdier dat oorspronkelijk in het oosten van de Verenigde Staten en het zuiden van Canada voorkomt. Het dier is geïntroduceerd in Groot-Brittannië en heeft vrijwel het gehele land gekoloniseerd; inmiddels heeft hij ervoor gezorgd dat de inheemse eekhoorn in twee derde van het land is verdwenen, door verdringing en door overdracht van het parapokkenvirus. In Italië hebben ontsnapte of losgelaten dieren zich kunnen vestigen in drie grote steden. In Nederland gaat het tot nu toe om enkele meldingen. De grijze eekhoorn beschikt over een groot invasief vermogen. Het houden, fokken of verhandelen van deze soort is verboden.
Uiterlijke kenmerken
De grijze eekhoorn heeft een gemêleerd grijze rugvacht met (rood)bruine vlekken en een grijswitte buik. Het dier heeft een lange pluimstaart met meerkleurige haren waardoor de staart een lichte buitenrand krijgt. Een melanistische (geheel donkere) vorm komt algemeen voor in het noorden van het verspreidingsgebied in Noord-Amerika, sporadisch in Europa. De grijze eekhoorn lijkt op de gewone eekhoorn, maar is groter en zwaarder (net zoals de grijze eekhoorn groter en zwaarder is dan de erop lijkende relmuis) en heeft niet of nauwelijks oorpluimpjes. In de winter is de vacht grijzer en dikker en is de achterkant van de oren licht gekleurd. Beide geslachten kunnen even groot worden.
Afmetingen
Lengte kop-romp: 23-28 cm
Lengte staart: 20-24 cm
Gewicht (sterk afhankelijk van seizoen en voedselaanbod): 510-570 (750) g
Gelijkende soorten
De eekhoorn lijkt op de grijze eekhoorn, maar is kleiner en heeft oorpluimpjes, die ontbreken bij de grijze eekhoorn. In de winter is de vacht van de grijze eekhoorn grijzer en dikker en is de achterkant van de oren licht gekleurd. De kleur van de vacht kan ook voor verwarring zorgen: de grijze eekhoorn heeft soms oranjerode haren op de kop, poten, flanken en rug, terwijl de inheemse eekhoorn in wintervacht grijzig kan zijn op de flanken, rug en kop.
De grijze eekhoorn kan verward worden met sommige kleurvarianten van de Amerikaanse voseekhoorn. Een zekere determinatie is dan mogelijk op grond van gebitskenmerken.
Habitat
De grijze eekhoorn heeft een voorkeur voor loof- en gemengde bossen. Een groot aandeel oude bomen is gunstig voor de soort. In gebieden waar hij is geïntroduceerd, wordt hij daarnaast (vaker dan in het oorspronkelijk gebied) gevonden in naaldbossen. Ook in de urbane omgeving voelt de grijze eekhoorn zich thuis, zoals in parken.
Leefwijze
Grijze eekhoorns zijn overdag actief. ’s Zomers kom je ze het meest tegen in de vroege ochtend en in de namiddag en vroege avond. Ook ’s winters zijn ze actief, vooral tijdens de minst koude (middag)uren. Bij wind en regen zijn ze minder actief buiten het nest, bij extreem slecht weer kunnen ze korte tijd in winterrust (torpor) gaan.
Grijze eekhoorns foerageren meer op de grond dan eekhoorns. Bij voedselschaarste en/of populatiedruk kan de grijze eekhoorn over een afstand van kilometers migreren.
Voedsel
Grijze eekhoorns eten veel noten en zaden, die in de herfst ook ondergronds verstopt worden als voorraad voor de winter en het voorjaar. Doordat de kiemkern van tevoren uit de zaden geknaagd wordt, draagt dit niet bij aan verspreiding en kiemen van boomzaden in het bos. Het dieet is zeer gevarieerd, en kan naast noten en zaden onder meer bestaan uit maïs, vruchten, bloemen, paddenstoelen, boombast en boomsappen. Het is een opportunistische voedselzoeker, die, als hij ze tegenkomt, ook insecten, larven, vogeleieren en jonge vogels eet. Grijze eekhoorns stelen ook voedselvoorraden van de eekhoorn en struinen vuilnisbakken en vogelvoederplaatsen af.
Territorium en leefgebied
De grootte van het leefgebied is afhankelijk van landschapstype en voedselaanbod en bedraagt in loofbos 4,5 tot 11,5 ha. Wel kunnen meer dieren in een gebied voorkomen. Grijze eekhoorns zijn socialer dan veel andere eekhoorns. Ze leven dicht op elkaar, meestal in familieverband. Grijze eekhoorns gebruiken 5-10 nesten in de loop van een jaar.
Er is veel overlap tussen leefgebieden. Vrouwtjes verdedigen een kerngebied tegen soortgenoten. Wangklieren worden gebruikt om bomen in het territorium te geurmerken en bij ontmoetingen tussen soortgenoten, soms wordt ook urine gebruikt. Ook fysieke confrontaties tussen niet-gerelateerde dieren komen voor, waarbij onder meer wordt gebeten in achterpoten, staart en oren.
Verblijfplaats
Nesten lijken op die van de inheemse eekhoorn, maar zijn over het algemeen iets bladerrijker. Ook worden boomholtes gebruikt (en zo nodig uitgeknaagd) en in de zomer zijn gebouwde nesten vaak een soort platform van twijgjes. In bebouwd gebied worden ook zolderruimtes gebruikt.
Voortplanting
Dieren zijn geslachtsrijp met 10-12 maanden. Grijze eekhoorns zijn niet monogaam. De paartijd heeft twee pieken, december-februari en mei-juni. De draagtijd is 44 dagen. Volwassen vrouwtjes produceren in gunstige jaren soms twee nesten, maar meestal een enkel nest van gemiddeld 2-8 jongen. De jongen worden kaal, naakt en blind geboren. De zoogtijd bedraagt ongeveer 70 dagen. In geval van twee worpen, blijven de jongen bij de moeder tot de volgende worp. Nadat de tweede worp gespeend is kunnen in de winter de jongen uit een eerdere worp van dat jaar terugkeren en gezamenlijk in een nest de winter doorbrengen.
Leeftijd
De maximumleeftijd bedraagt 8-9 jaar, maar weinig dieren halen deze leeftijd. De sterfte onder jongen is erg hoog.
Natuurlijke vijanden
Predatoren zijn roofvogels als havik en verschillende soorten roofdieren, zoals marterachtigen. Ook katten doden grijze eekhoorns.
Er komen relatief veel verkeersslachtoffers voor onder grijze eekhoorns. Mensen vormen vooral een bedreiging door degradatie en vernietiging van habitat.
De grijze eekhoorn staat sinds 2016 vermeld op de Unielijst van invasieve exoten. Dit betekent dat de soort niet in de EU mag worden gehouden of verhandeld. Verder geldt voor lidstaten de plicht om in de natuur aanwezige populaties op te sporen, te verwijderen of, als dat niet lukt, zodanig te beheren dat verspreiding en schade zoveel mogelijk wordt voorkomen.
De grijze eekhoorn ontbreekt op de huis- en hobbydierenlijst (de 'positieflijst').
Impact op inheemse natuur
De grijze eekhoorn is een invasieve exoot die een bedreiging vormt voor de inheemse eekhoorn. Zo heeft de grijze eekhoorn de inheemse eekhoorn uit grote delen van Groot-Brittannië verdreven. De grijze eekhoorn is voedselconcurrent en steelt ook voorraden van de eekhoorn. Ook draagt de soort het parapokkenvirus bij zich, waarvan hijzelf niet ziek wordt, maar dat dodelijk is voor de inheemse eekhoorn. Vestiging van de soort moet daarom voorkomen worden. De enige populaties van de grijze eekhoorn op het Europese vasteland, in Noord-Italië, zouden op den duur een bedreiging kunnen vormen voor de eekhoorn in omliggende gebieden.
Zicht
De grijze eekhoorn is weinig schuw en gemakkelijk overdag waar te nemen.
Sporen
- Vraatsporen
Meestal niet te onderscheiden van de sporen van de rode eekhoorn. Afgeknaagde dennenkegels en open geknaagde noten zijn gemakkelijk te vinden.
Geluid
De grijze eekhoorn produceert een veelvoud aan geluiden, o.a. brommende geluiden, alarm- en afweer-schreeuwen, tandenklapperen en lip-smakken.
Waarnemingen doorgeven
Exotische eekhoorn waargenomen? Geef hem door via dit meldpunt.
Wereld
Oorspronkelijk komt de grijze eekhoorn voor in het Oosten en Midden-Westen van de Verenigde Staten. Ook in het aangrenzende Zuiden van Centraal-Canada. De soort is geïntroduceerd in het Westen van Canada en de Verenigde Staten, in Zuid-Afrika en in Europa, en ook in Australië, waar hij succesvol is uitgeroeid.
Europa
De grijze eekhoorn werd tussen 1876 en 1921 geïntroduceerd in Groot-Brittannië, en heeft zich inmiddels gevestigd in vrijwel het gehele land (behalve het noorden van Schotland, maar inclusief Noord-Ierland) en in het oosten van Ierland (met nadruk op Dublin). In Italië werd de soort in 1948 geïntroduceerd en worden momenteel nog populaties gevonden in het noorden, in en rond de steden Turijn, Milaan en Padua. Elders, zoals in Perugia in Midden-Italië, is de soort vanaf 2016 succesvol bestreden. Ook uit enkele andere Europese landen, waaronder België en Nederland, komen incidenteel meldingen.
Nederland
In Nederland zijn vier geverifieerde meldingen van de grijze eekhoorn gedaan, alle tussen 2010 en 2025. De laatste geverifieerde waarneming dateert uit januari 2025 in Zeeuws-Vlaanderen (Terneuzen).
De grijze eekhoorn staat sinds 2016 op de Unielijst van invasieve exoten.
De grijze eekhoorn ontbreekt op de Huis- en hobbydierenlijst.
- Nederlands Soortenregister
- Factsheet NVWA
- Wetgeving en beleid
- Standpunt exoten
Klasse: Mammalia (Zoogdieren)
Orde: Rodentia (Knaagdieren)
Familie: Sciuridae (Eekhoorns)
Geslacht: Sciurus
Soort: Sciurus carolinensis