Amerikaanse rode eekhoorn
De Amerikaanse rode eekhoorn (Tamiasciurus hudsonicus), ook wel Hudson eekhoorn genoemd, komt van oorsprong voor in Noord-Amerika. De soort wordt in Nederland relatief veel gehouden in gevangenschap, al is dit inmiddels verboden. Regelmatig worden, verspreid over het land, dieren in het wild waargenomen. Na 2013 is het aantal meldingen wel afgenomen. Ondanks enkele pogingen tot voortplanting, heeft deze exoot zich nog niet succesvol in Nederland kunnen vestigen. Gezien het felle karakter van de Amerikaanse rode eekhoorn, is het te verwachten dat vestiging van deze invasieve exoot vooral een negatieve impact zal hebben op de inheemse eekhoorn.
Uiterlijke kenmerken
De Amerikaanse rode eekhoorn is een vrij kleine eekhoorn. De soort ruit twee keer per jaar en de witte oogring en de bruinrode staart zijn de enige constanten in kleur. In de zomer is de rugvacht olijfbruin. Hoofd, poten en dijen kunnen verschillende tinten bruin hebben. Keel en buik zijn wit. Een zwarte streep over de zij accentueert het kleurverschil tussen lichte en donkere delen. De neus is gedeeltelijk donker gekleurd. In de winter heeft de rug grotendeels dezelfde roodbruine kleur als de staart. De kop, poten en dijen variëren dan in kleur van beige tot kastanjebruin, de buik en keel worden zilvergrijs en de zijstreep vervaagt. Beide seksen zijn gelijk.
Afmetingen
Lengte kop-romp: 16-23 (gemiddeld 19) cm
Lengte staart: 9-16 (gemiddeld 12,3) cm
Gewicht: 140-250 g; vrouwtjes gemiddeld 213 g, mannetjes 194 g
Gelijkende soorten
De Amerikaanse rode eekhoorn is een slag kleiner dan de (inheemse) eekhoorn. Bij de eekhoorn ontbreken de witte oogringen en de zwarte zijstreep.
Habitat
Naaldbos heeft de voorkeur, tweede keus zijn gemengd bos en loofbos. De Amerikaanse rode eekhoorn weet zich echter goed aan te passen aan andere habitats en wordt ook aan de randen van de bebouwde omgeving en in parken gevonden. De dichtheid hangt af van het terrein en voedselaanbod. Gemiddeld komen 0,5-2 dieren per hectare voor.
Leefwijze
De Amerikaanse rode eekhoorn is vooral overdag actief, ook in de winter. Alleen in september, als de voorraad voor de winter aangelegd moet worden, is er ook wel nachtelijke activiteit. Het grootste deel van de tijd wordt doorgebracht met het zoeken naar en het bewaren van voedsel. De Amerikaanse eekhoorn is goed in staat om zijn voedsel op het juiste moment op te slaan en te bewaren naar bederfelijkheid. Hard voedsel wordt onder de grond verstopt, zacht voedsel bovengronds. Bij voedselschaarste in de winter weet hij met behulp van zijn geheugen en neus een groot deel van het verstopte voedsel terug te vinden. Bewaarplaatsen voor voedsel kunnen generaties lang worden gebruikt.
Voedsel
Deze eekhoorn eet bij voorkeur zaden van zowel naald als loofbomen, maar ook ander plantaardig voedsel, zoals knoppen, bloemen, fruit en floëem van bomen, en (ondergrondse) paddenstoelen. Daarnaast ook wel dierlijk voedsel, zoals insecten, aas en eieren.
Territorium en leefgebied
De Amerikaanse rode eekhoorn leeft meestal solitair. Soms delen ze een slaapplek. Territoria in naaldbos zijn doorgaans kleiner dan 1 ha en worden fel verdedigd. Indringers die mogelijk voedsel komen stelen, zoals grijze eekhoorns, gaaien of kraaien, worden weggejaagd. Meestal gebeurt dit met geluid, voetstampen of achtervolging, zelden via fysieke gevechten. De Amerikaanse rode eekhoorn mag dan klein zijn, door zijn felheid doet hij niet onder voor grotere soorten als de grijze eekhoorn.
Verblijfplaats
De Amerikaanse rode eekhoorn gebruikt bij voorkeur een boomholte of een bol van twijgen en bladeren tussen de takken als verblijfplaats, maar bij gebrek aan beter kan een holte in een stapel houtblokken of stenen of een tunnel onder de sneeuw ook als verblijfplaats dienen.
Voortplanting
Zoals veel eekhoorns heeft ook de Amerikaanse rode eekhoorn twee vruchtbaarheidsperiodes. Echter, in de praktijk is het seizoen dat geschikt is om jongen te krijgen in grote delen van het leefgebied zo kort dat er meestal maar een nest per jaar wordt voortgebracht. Na een draagtijd van gemiddeld 33 dagen wordt in april of mei een nest geboren van gemiddeld 4 jongen. Een jong weegt bij de geboorte ongeveer 7 gram en is totaal hulpeloos, kaal en blind. Jongen worden een week of acht gezoogd door de moeder. Ze blijven nog bij de moeder tot het eind van de zomer of soms ook gedurende de eerste winter. Daarna zijn ze volwassen en zoeken hun eigen territorium.
Leeftijd
Een Amerikaanse rode eekhoorn wordt gemiddeld niet ouder dan 3 jaar. 70 % van de jongen overleeft de eerste winter niet doordat ze verhongeren of geen territorium kunnen vestigen. In gevangenschap kunnen ze echter wel 12 jaar worden.
Natuurlijke vijanden
In het gebied van oorsprong zijn de belangrijkste predatoren katachtigen, coyote, vos, wolf, marters en roofvogels.
De Amerikaanse rode eekhoorn ontbreekt (evenals als andere uitheemse eekhoorns) op de huis- en hobbydierenlijst (de zogenaamde 'positieflijst') en mag dus niet gehouden en verhandeld worden. Mensen die op 1 januari 2024 een verboden eekhoorn of andere soort bezaten, mogen deze dieren echter houden tot ze doodgaan (al mogen ze niet tot voortplanting komen). Daarom vormen loslatingen en ontsnappingen nog steeds een risico. Klimaat, habitats en voedselbronnen in het gebied van oorsprong zijn vergelijkbaar met de situatie in Nederland. Hierdoor is vestiging in Nederland denkbaar.
Impact op inheemse natuur
Over competitie met de eekhoorn en andere inheemse diersoorten is niets bekend. De Amerikaanse rode eekhoorn is relatief klein van postuur, maar compenseert dat door zijn felheid. In het gebied van oorsprong doet de soort niet onder voor de aanzienlijk grotere grijze eekhoorn. Vestiging is een reëel risico, en kan een bedreiging vormen voor de (inheemse) eekhoorn, via concurrentie, maar ook door ziekteoverdracht.
Geluid
De Amerikaanse rode eekhoorn is erg luidruchtig en wordt ook wel ‘barking squirrel’ (blaffende eekhoorn) genoemd. Zijn territoriale roep is een ratelend chrrrr. Als hij nieuwsgierig is maakt hij zachte whuck whuck geluidjes en bij irritatie stoot hij een indringend tchrrr uit terwijl hij met zijn staart zwaait en met zijn poten stampt. Indringers worden scheldend weggejaagd.
Waarnemingen doorgeven
Exotische eekhoorn waargenomen? Geef hem door via dit meldpunt.
Wereld
De Amerikaanse rode eekhoorn komt van oorsprong voor in een groot deel van Canada en de Verenigde Staten.
Europa
In Europa worden uit gevangenschap ontsnapte of losgelaten Amerikaanse rode eekhoorns vrijwel uitsluitend waargenomen in België en Nederland.
Nederland
De eerste waarneming in Nederland van de Amerikaanse rode eekhoorn was in 2007 in Beerta, provincie Groningen. Vanaf 2010 en vooral 2011 werd de soort op meer plekken in Nederland aangetroffen, met een piek in de jaren 2012 en 2013. Sindsdien wordt de soort verspreid over het land waargenomen. Meestal betreft het eenlingen, soms gaat om het meer dieren tegelijk. Na 2013 daalde het aantal meldingen sterk. De laatste jaren is het aantal waarnemingen stabiel. In 2019 werd in het Kralingse Bos in Rotterdam een zogend vrouwtje aangetroffen. Ook in Gaasterland is tweemaal voortplanting geconstateerd. De Amerikaanse rode eekhoorn heeft zich desondanks nog niet succesvol in Nederland kunnen vestigen.
De Amerikaanse rode eekhoorn staat (nog) niet op de Unielijst van invasieve exoten.
De Amerikaanse rode eekhoorn ontbreekt op de Huis- en hobbydierenlijst (de 'positieflijst').
Klasse: Mammalia (Zoogdieren)
Orde: Rodentia (Knaagdieren)
Familie: Sciuridae (Eekhoorns)
Geslacht: Tamiasciurus
Soort: Tamiasciurus hudsonicus