Siberische grondeekhoorn
De Siberische grondeekhoorn (Eutamias sibiricus) is aanzienlijk kleiner dan de inheemse eekhoorn en heeft een bruingrijze, oker- of zandkleurige vacht op de bovenzijde met vijf zwartbruine lengtestrepen. De soort is inheems in het noorden van Europees Rusland en in Siberië. Als huisdier werd hij in Europa ingevoerd. In enkele Europese landen, waaronder Nederland en België, hebben zich na loslatingen en ontsnappingen kleine populaties gevestigd. De impact van deze exoot op onze inheemse natuur wordt niet al te hoog ingeschat. Desondanks is het wenselijk ontsnappingen in de Nederlandse natuur te voorkomen.
Uiterlijke kenmerken
De Siberische grondeekhoorn, die ook wel Aziatische of Koreaanse grondeekhoorn wordt genoemd, is aanzienlijk kleiner dan de inheemse eekhoorn. De vacht is bruingrijs, oker- of zandkleurig op de bovenzijde en heeft vijf zwartbruine lengtestrepen. De middelste streep loopt van het achterhoofd tot de staartwortel, de twee buitenste lopen vanaf de schouderbladen en de andere twee lopen vanaf de nek. De keel en buik zijn wit(grijs) met een geleidelijke overgang naar de rugkleur. De lang en pluimachtige staart is grijs met drie zwartbruine strepen. De Siberische grondeekhoorn heeft korte voorpoten met elk vier tenen en sterke achterpoten met elk vijf tenen. Alle tenen hebben scherpe nagels. De oren steken duidelijk uit de vacht en de ogen zijn donker en zitten aan de zijkanten van de kop. De neusspiegel is klein en roze en heeft korte, donkere snorharen. De Siberische grondeekhoorn heeft grote wangzakken waarmee hij voedsel kan hamsteren.
Afmetingen
Lengte kop-romp: 120-170 mm
Lengte staart: 80-115 mm
Gewicht: 50-120 g
Gelijkende soorten
De Chinese gestreepte boomeekhoorn (Tamiops swinhoei) heeft ook lengtestrepen op de rug, maar onderscheidt zich door de witte oorpluimpjes. Bovendien zitten ze vaak in bomen, terwijl grondeekhoorns vaak op de grond te vinden zijn.
Habitat
De Siberische grondeekhoorn komt oorspronkelijk vooral voor in naaldbossen. Maar hij leeft ook in loof- en gemengde bossen en parken, zoals in Europa, bij voorkeur met veel ondergroei. Omdat de soort voornamelijk in holen in de grond leeft, zijn in Nederland met name de bossen op de hogere zandgronden geschikt. In België komt hij veel in eikenbossen voor.
Leefwijze en voedsel
De Siberische grondeekhoorn is uitsluitend overdag actief. Bij zware regen blijft hij in zijn hol. Hij leeft vooral op de grond, maar is ook een goede klimmer. Hij kan tot 20-30 m hoog klimmen, maar gaat meestal niet hoger dan zo’n 7 m. In West-Europa houdt de Siberische grondeekhoorn in een hol een winterslaap van ongeveer begin november tot begin maart. Dat is minder lang dan in het oorsprongsgebied, waar de winters strenger en langer zijn. De winterslaap wordt enkele keren kort onderbroken om te eten van de aangelegde voorraad.
Voedsel
De Siberische grondeekhoorn heeft een veelzijdig dieet van voornamelijk plantaardig voedsel. Op het menu staan zaden en vruchten van bomen, struiken en kruiden. Daarnaast knoppen, bloemen en bladeren, paddenstoelen, tarwekorrels en boekweit. Ook eet hij insecten, en zo nu en dan hagedissen, amfibieën, slakken en vogeleieren. In Azië is hij een belangrijke predator van jonge bruine boszangers (Phylloscopus fucatus). In Belgische bossen en parken eten Siberische grondeekhoorns onder andere noten en zaden van loofbomen, daarnaast zaailingen, bladeren en mos.
In de herfst worden tot hoog in de bomen zaden en noten verzameld voor de winter. Deze worden direct in de wangzakken gestopt of, na afbijten, op de grond verzameld. Voedselvoorraden worden aangelegd in het hol of in boomholten, of begraven in de grond. Een wintervoorraad kan tot 2 kg aan zaden bevatten.
Territorium en leefgebied
De Siberische grondeekhoorn is alleen buiten het voortplantingsseizoen territoriaal en leeft, buiten de voortplantingsperiode, solitair. Het leefgebied is, afhankelijk van de kwaliteit van het leefgebied 0,5-4 hectare groot. Mannetjes hebben grotere leefgebieden dan vrouwtjes. In een Franse studie bleken leefgebieden van vrouwtjes gemiddeld 0,76 ha groot en die van mannetjes 1,9 ha.
Verblijfplaats
De Siberische grondeekhoorn graaft burchten tot 50 cm diep met 1-2 m lange gangen, een nestkamer en een voorraadkamer. De burcht heeft meestal 1, soms 2, uitgangen met een diameter van 4-6 cm. Vaak liggen burchtingangen tussen boomwortels.
Voortplanting
De paartijd valt in de tweede helft van april-mei. In onze streken is er vaak nog tweede voortplantingsperiode, in augustus-september. Na een draagtijd van 5-6 weken worden 3-5 (soms meer) jongen geboren. De jongen worden 4-6 weken gezoogd.
Leeftijd
Een Siberische grondeekhoorn kan 6-7 jaar oud worden.
Natuurlijke vijanden
Natuurlijke vijanden van de Siberische grondeekhoorn zijn kleine marterachtigen (vooral wezel) en roofvogels. Daarnaast honden en katten. De staart van een Siberische grondeekhoorn kan gemakkelijk breken of ontvellen, wat een afweermiddel is tegen predatoren.
De Siberische grondeekhoorn staat op de Unielijst Invasieve Exoten en ontbreekt op de Huis- en hobbydierenlijst (de Positieflijst). Dit betekent dat de soort in Nederland en de EU niet mag worden gehouden of verhandeld. Verder geldt voor lidstaten de plicht om in de natuur aanwezige populaties op te sporen, te verwijderen, of als dat niet lukt, zodanig te beheren dat verspreiding en schade zoveel mogelijk wordt voorkomen. Er geldt een overgangsregeling voor mensen die dieren van de lijst houden op het moment van het ingaan van de lijst (1 juli 2024).
Impact op inheemse natuur
De Siberische grondeekhoorn is een voedselconcurrent van inheemse zaadetende zoogdier- en vogelsoorten. Onderzoek zal moeten uitwijzen of en in hoeverre dit effect heeft op de inheems biodiversiteit. De concurrentie met de inheemse eekhoorn is naar verwachting beperkt.
Gezien de (lokaal aanzienlijke) predatie in het oorspronkelijk gebied op grondbroedende vogels, is er mogelijk ook een negatief effect op inheemse vogelsoorten. Onderzoek heeft hierover echter tot nu toe geen uitsluitsel gegeven.
In het oorspronkelijke verspreidingsgebied is schade geconstateerd aan graanvelden, boomgaarden en groenteteelt.
De soort is, vermoedelijk meer dan andere inheemse knaagdieren, drager van de ziekte van Lyme en kan als zodanig de kans op besmetting door teken vergroten.
De Siberische grondeekhoorn heeft een beperkt verbreidingsvermogen en komt moeilijk langs barrières in het landschap. De kans op snelle gebiedsuitbreiding van een populatie is daarom klein. Alleen bij hoge dichtheden neemt de kans op kolonisatie van andere gebieden waarschijnlijk toe.
Zicht
De Siberische grondeekhoorn is overdag actief en kan eenvoudig worden waargenomen.
Sporen
- Vraatsporen
Het vraatbeeld aan hazelnoten is ruw getand, ruwer dan bij de gewone eekhoorn.
- Uitwerpselen
Keutels zijn 4 mm dik en tot 8 mm lang. Ze zijn kort-cilindrisch, hebben een grove structuur en de polen kunnen stomp of spits zijn. Ze zijn bruin tot zwart van kleur en bevatten voedselresten zoals van zaden, knoppen en tarwekorrels.
- Loopsporen
De wijze van voortbewegen is als van de eekhoorn; de voetafdrukken zijn kleiner en de achtervoetjes staan niet buitenwaarts gericht.
Geluid
Vrouwtjes laten in de voortplantingstijd korte en tsjirpende roepjes horen, vaak vanaf een hoog punt, zoals een boomstam. De roepjes zijn tot op 100 m ver te horen en worden vaak minutenlang herhaald, totdat er is gepaard.
Waarnemingen doorgeven
Exotische eekhoorn waargenomen? Geef hem door via dit meldpunt.
Wereld
Het oorspronkelijk verspreidingsgebied ligt in de naaldboszone van Europees en Aziatisch Rusland en omvat een groot deel van Siberië. Naar het zuiden tot in China, Korea, Japan, Mongolië en het oosten van Kazachstan.
Europa
Vanaf de jaren 1960 werden Siberische grondeekhoorns vanuit Zuid-Korea als huisdier naar Europa gebracht. Sindsdien hebben zich na loslatingen en ontsnappingen kleine populaties gevestigd in Nederland, België, Duitsland, Denemarken, Zwitserland, Italië en Frankrijk. Ook uit Griekenland worden dieren gemeld.
Nederland
In Nederland komen uit gevangenschap ontsnapte en losgelaten Siberische grondeekhoorns op enkele plekken voor, zoals bij Tilburg en Weert.
De Siberische grondeekhoorn staat sinds 2016 op de Unielijst van invasieve soorten.
De Siberische grondeekhoorn ontbreekt op de Huis- en hobbydierenlijst (de Positieflijst).
Klasse: Mammalia (Zoogdieren)
Orde: Rodentia (Knaagdieren)
Familie: Sciuridae (Eekhoorns)
Geslacht: Eutamias
Soort: Eutamias sibiricus