Slim omgaan met de bever: innovatieve oplossingen tegen natschade
De aanwezigheid van de bever levert een waardevolle bijdrage aan natuur en biodiversiteit. Door het bouwen van dammen en het maken van burchten creëert de bever moerassen, poelen en natte graslanden waar talloze planten- en diersoorten van profiteren. Amfibieën, vissen, watervogels en insecten vinden er voedsel, beschutting en voortplantingsplekken.
Tegelijkertijd kent de aanwezigheid van de bever ook een keerzijde. De dammen die water vasthouden en natuurwaarden soms versterken, kunnen leiden tot ongewenste vernatting van bijvoorbeeld agrarische gronden of kwetsbare natuurgebieden. Daarnaast kunnen graafactiviteiten van de bever schade veroorzaken aan oevers, kades en dijken, wat risico’s kan opleveren voor de waterveiligheid. Daarmee ontstaat er een spanningsveld tussen ecologische winst en economische en veiligheidsbelangen, dat om innovatieve oplossingen vraagt.
Waterschap Aa en Maas zoekt naar innovatieve oplossingen
Waterschap Aa en Maas is volop bezig met het ontwikkelen en testen van innovatieve maatregelen om wateroverlast door bevers te beperken. Door preventief in te grijpen in het watersysteem wordt geprobeerd schade te voorkomen, terwijl de bever zijn waardevolle rol in het ecosysteem kan blijven vervullen.
Flow device: slim waterpeilbeheer
Zo vertelt André Boom van Waterschap Aa en Maas dat ze binnen het waterschap experimenteren met verschillende ‘flow devices’. Dit is een buis die door een beverdam wordt geplaatst en die ervoor zorgt dat het waterpeil niet te hoog oploopt. Doordat er aan de voorzijde van de dam een kooi om de inlaat van de buis zit waar water wordt aangezogen, krijgt de bever niet het natuurlijke instinct om het ‘lek’ dicht te stoppen. Bevers krijgen dit instinct namelijk op het moment dat er op één punt sterke stroming is. Hierdoor wordt de bever gefopt en merkt hij waarschijnlijk niet dat het waterpeil kunstmatig wordt gereguleerd.
Mobiele roosters en drijvers
Daarnaast wordt er geëxperimenteerd met mobiele roosters en drijvers. Deze worden vooral ingezet bij stuwen en duikers. Bevers hebben de neiging om deze dicht te stoppen met takken, modder en ander drijvend materiaal. Dat kan leiden tot verstoppingen en overlast. Door roosters en drijvende constructies slim te plaatsen, worden duikers en stuwen als het ware afgeschermd. En kunnen bevers hem niet meer dichtstoppen.
Zowel bij de flow devices als bij de mobiele roosters en drijvers is controle en onderhoud van belang. Regelmatig wordt er gecontroleerd of er geen takken of vuil in de roosters hangen en alles nog naar behoren functioneert.
Samen zoeken naar wat wél kan
Het is een feit dat zowel instanties als burgers soms overlast ervaren van de bever. Maar de oplossing ligt niet in het tegenover elkaar zetten van natuur en veiligheid. Door te investeren in innovatieve, preventieve maatregelen ontstaat ruimte voor beide.
Waterschap Aa en Maas laat zien dat het mogelijk is om met creativiteit en technisch inzicht slimme oplossingen te ontwikkelen. Niet tegen de bever, maar mét de bever. En precies daar ligt de toekomst van duurzaam waterbeheer. Alle ervaringen en kennis rondom samenleven met bevers wordt gedeeld op het Kenniscentrum Bever.
Internationale samenwerking
Niet alleen in Nederland worden innovatieve beveroplossingen bedacht. Zo worden de flow devices ook in landen als de Verenigde Staten ingezet, want hoewel het landschap daar van een andere schaal is, geeft de bever daar ook uitdagingen. En in Duitsland worden hoogwatervluchtplaatsen aangelegd, voor wanneer beverholen onder water lopen en men wil voorkomen dat bevers in de infrastructuur gaan graven. Om deze internationale kennis met elkaar te delen is de International Beaver Knowledge Hub opgezet. Dit is een platform waar relevante en betrouwbare kennis over bevers en hun impact op de omgeving op internationaal niveau wordt gedeeld. Het is een ondersteuning voor professionals en onderzoekers in het management van bever-gerelateerde uitdagingen én het ontdekken van kansen die bevers voor hun omgeving brengen.
Tekst: Valerie Basten
Foto's: André Boom, Valerie Basten