Amerikaanse nerts
De Amerikaanse nerts (Neovison vison) is een middelgrote marterachtige. In het wild levende dieren hebben een chocoladebruine tot bijna zwarte vacht met een witte kinvlek die doorloopt tot de onderlip. De Amerikaanse nerts is een invasieve exoot, die oorspronkelijk voorkomt in Noord-Amerika en voor de pelsdierfokkerij werd ingevoerd in Europa. Ontsnapte of losgelaten Amerikaanse nertsen hebben een sterk negatief effect op de Europese nerts, die in Nederland is uitgestorven.
Uiterlijke kenmerken
In het wild levende Amerikaanse nertsen hebben een chocoladebruine tot bijna zwarte vacht. Op de kin bevindt zich een witte vlek die loopt van zijn keel tot de onderlip. Soms heeft hij op de borst en liezen witte vlekjes en oudere dieren kunnen dit ook op de nek en flanken hebben. In de pelsdierfokkerij komen ook andere kleurvariëteiten voor, variërend van wit en zilvergrijs tot volledig zwart. De Amerikaanse nerts is slank en heeft korte pootjes. Zowel de achtervoeten als voorvoeten hebben vijf tenen, met elk een scherpe nagel. Tot ongeveer een derde van de tenen heeft hij vliezen. De staart is behaard. De kop is klein met donkere ogen. De oren zijn klein en staan dicht tegen de kop aan. De neusspiegel is roze-bruin met lange, lichtgekleurde snorharen.
Afmetingen
Lengte kop-romp: mannetjes 35-44 cm, vrouwtjes 32-37 cm
Lengte staart: 13,5-22 cm
Gewicht: mannetjes 750-1990 g, vrouwtjes 490-730 g
Mannetjes zijn duidelijk groter dan vrouwtjes.
Gelijkende soorten
Het duidelijkste onderscheid met de Europese nerts is dat bij deze ook de bovenlip is omzoomd met wit, terwijl de Amerikaanse nerts enkel een witte kin en onderlip heeft. Daarnaast is de staart iets langer dan die van de Europese nerts, en de wintervacht langer en dichter.
Vooral jonge bunzingen, die zeer donker zijn, in mindere mate ook oudere dieren, kunnen worden verward met de Amerikaanse nerts en de Europese nerts. Beide nertsen zijn echter egaler van kleur en missen de doorschijnende ondervacht.
Habitat
De Amerikaanse nerts leeft in bebost gebied en grasland nabij water, zowel langs langzaam stromende rivieren en beken als meren en moerassen. Ook aan de kust is hij te vinden, zoals in Schotland, Noorwegen en Finland. Amerikaanse nertsen beperken zich voornamelijk tot een strook van 10-50 m vanaf het water. Ze prefereren beschutte oeverzones met een dichte vegetatie. Open, onbeschutte, oevers en gebieden met veel menselijke verstoring worden gemeden.
Leefwijze
De Amerikaanse nerts is zowel 's nachts als overdag actief. Nachtelijke activiteit heeft ’s zomers de overhand. De perioden van activiteit worden vooral bepaald door weersomstandigheden (temperatuur) en door het activiteitsritme van de prooidieren; in kuststreken ook door eb en vloed.
Voedsel
De Amerikaanse nerts is een roofdier en eet uitsluitend dierlijk voedsel. Hij vangt zijn voedsel vooral in of nabij het water en is een uitstekende zwemmer. Hij ligt graag op de loer voor prooien onder water en duikt deze na waarbij hij tot 30 seconden onder water kan blijven. Hij duikt meestal niet dieper dan een meter. De belangrijkste prooidieren op land zijn knaagdieren zoals muskusrat en woelrat. Verder wordt gejaagd op (rivier)kreeften en krabben, vissen, (water)vogels, konijnen, muizen, reptielen, amfibieën, weekdieren en regenwormen. Mannetjes eten vaak konijnen die ze tot in hun hol najagen.
Kleine prooien gevangen op het land, worden doorgaans ter plekke opgegeten. Prooien gevangen in het water worden op de oever verorberd. Grote prooien worden naar een schuilplek gebracht. Af en toe worden in of bij het hol voedselvoorraden aangelegd, vooral in de voortplantingstijd. Deze kunnen bestaan uit kikkers, padden of salamanders die met een rugbeet verlamd zijn. Zo blijven ze nog lange tijd ‘vers’. Deze beten in de rug of kop zijn meestal goed te zien.
Territorium en leefgebied
De Amerikaanse nerts leeft solitair. Territoria zijn doorgaans lineair en bevinden zich voornamelijk langs oevers van water. In Europa zijn territoria van mannetjes gemiddeld 1.5 km tot 8.6 km lang, en die van vrouwtjes 0.5 tot 4.9 km. De grootte van territoria hangt onder meer af van de kwaliteit van een leefgebied: in gebieden met veel voedselaanbod zijn territoria kleiner dan in armere gebieden. Het territorium van een mannetje overlapt vaak met dat van enkele vrouwtjes. Het territorium wordt gemarkeerd met een geur uit de anale klieren. De mannetjes zijn, vooral in de paartijd, agressief tegenover andere mannetjes. Territoriumgevechten vinden vooral plaats in de late zomer en herfst, wanneer de jonge dieren rondtrekken op zoek naar een eigen territorium.
Verblijfplaats
De Amerikaanse nerts heeft zijn verblijfplaats vlakbij het water. Dit is vaak een verlaten hol van een bruine rat, muskusrat, woelrat of bever, dat hij verder uitbreidt met pijpen tot boven de waterlijn. Maar hij kan ook zelf een hol graven. De holen bevinden zich vaak onder boomwortels aan de oever. In erg vochtige terreinen maakt de Amerikaanse nerts soms bovengronds een hol in een boomholte, stapelmuren, vogelnest of onder een omgevallen boom. Ook konijnenholen worden gebruikt, nadat eerst het konijn zelf is opgegeten. De diameter van de holen is doorgaans 7 tot 9 cm. In zijn territorium heeft hij meerdere holen, die vaak 200-500 meter uit elkaar liggen. In de winter kunnen Amerikaanse nertsen ook een verblijfplaats hebben onder een vermolmde vloer van een oude schuur, vissershut of boothuis. Hij maakt hier gebruik van omdat deze plek dan warmer is.
Voortplanting
De paartijd van de Amerikaanse nerts duurt van februari tot april (in koudere streken tot mei). De mannetjes gaan dan op zoek naar een vrouwtje en paren met meerdere vrouwtjes. Een mannetje probeert een vrouwtje verschillende dagen voor zichzelf te houden, maar soms paart zij met meerdere mannetjes. Bij het paren wordt het vrouwtje stevig met de tanden in haar nek vastgehouden, wat soms leidt tot open wonden met infecties of zelfs de dood tot gevolg. De draagtijd bij de Amerikaanse nerts is gemiddeld 50-51 dagen, maar dit varieert sterk, van 40 dagen bij een late paardatum, tot meer dan 70 dagen wanneer de paring eind februari plaatsvindt.
Tussen eind april en juli, met een piek in begin mei, worden meestal 3-7 (1 tot 12) jongen geboren. De jongen wegen 8-10 gram bij de geboorte. De jongen komen ter wereld in een nest, bedekt met haar, veren en droge plantendelen. Alleen de moeder zorgt voor de jongen. Ze verdedigt het nest en brengt de jongen voedsel. Na vijf weken gaan de ogen van de jongen open en na vijf tot zes weken worden de jongen gespeend. De moeder leert de jongen jagen tot ze een week of tien oud zijn. In juli-augustus, na 13 à 14 weken, zijn de jongen zelfstandig en na tien tot elf maanden zijn ze geslachtsrijp.
Leeftijd
De Amerikaanse nerts kan 6-7 jaar oud worden, maar de meeste dieren worden niet ouder dan 2-3 jaar.
Natuurlijke vijanden
De belangrijkste natuurlijke vijanden van de Amerikaanse nerts zijn vossen en roofvogels. Daarnaast ook honden.
Amerikaanse nertsen vallen regelmatig ten prooi aan muskusratvallen en ook aan visfuiken. Vervuiling van het water, door onder andere PCB’s en metalen, heeft een negatieve invloed op de voortplanting. Wellicht heeft een relatief lage PCB-belasting, in vergelijking met Nederland, ertoe bijgedragen dat zich in andere Europese landen wel duurzame populaties hebben gevestigd.
Ook vallen er veel verkeersslachtoffers, vooral onder de jonge mannetjes die ver wegtrekken op zoek naar een eigen territorium.
Impact op inheemse natuur
Omdat de Amerikaanse nerts een invasieve exoot is, wordt hij bestreden. De soort wordt beschouwd als de grootste bedreiging voor de Europese nerts, die in Nederland is uitgestorven. In gebieden waar beide soorten samen voorkomen, is de Amerikaanse nerts dominant, als voedselconcurrent en in directe confrontaties (agressief gedrag).
De Amerikaanse nerts is op grond van leefgebied en voedselvoorkeur daarnaast mogelijk een concurrent van de otter en de bunzing.
Als predator wordt de Amerikaanse nerts in verschillende Europese landen in verband gebracht met de achteruitgang van twee semi-aquatische zoogdieren, de muskusrat (eveneens een invasieve exoot) en de woelrat. Ook bij de teruggang van water- en moerasvogels vogels, en vogels die broeden op zeekusten, speelt predatie door de Amerikaanse nerts een rol.
Zicht
Vooral ’s zomers kan de Amerikaanse nerts overdag worden waargenomen.
Sporen
Holen
Vaak in en langs oevers worden sporen gevonden, in verlaten holen van bruine rat, muskusrat, woelrat, bever of konijn. De Amerikaanse nerts kan ook zelf een hol graven. De holen bevinden zich vaak onder boomwortels aan de oever.
Vraatsporen
Vraatsporen van de Amerikaanse nerts kunnen te vinden zijn op resten van prooidieren. Hij vreet eerst de kop aan, eet dan de buikholte leeg en laat het spierweefsel achter. Vraatsporen op padden zijn afgestroopte huiden en afgebeten koppen. Net als de bunzing kan de Amerikaanse nerts de huid van padden intact afstropen. Ook laat de Amerikaanse nerts wel eens visresten achter, maar deze zijn weinig karakteristiek. Een ander spoor van de Amerikaanse nerts is sterrenschot (door verteringssap of vocht opgezwollen hoopje wit of transparante gelei met eitjes van kikkers of padden, achtergelaten of uitgespuugd door predator na het eten van een vrouwelijke kikker of pad).
Uitwerpselen
Uitwerpselen van de Amerikaanse nerts zijn 5-8 cm lang en meestal minder dan 10 mm dik. Verse exemplaren zijn glimmend donkergroen of grijsgroen tot bruinzwart of zwart. Oudere exemplaren zijn grijzer of geelwit van kleur. Ze zijn cilindervormig en aan een uiteinde puntig. Soms zijn ze geleiachtig en na het eten van vis- of kreeftachtige bevatten ze visschubben en schaalfragmenten. Ze hebben een onaangename geur.
- Loopsporen
Pootafdrukken van een Amerikaanse nerts zijn 25-35 mm breed en 25-32 mm lang, waarbij de voorvoet iets kleiner is dan de achtervoet. De afstand tussen verschillende pootafdrukken is bij sprongengalop 40-69 cm. De Amerikaanse nerts beweegt zich vooral viersprongsgewijs voort. Soms is een sleepspoor van de staart te zien.
In sneeuw op hellende vlakken, kan de Amerikaanse nerts een soort glijbanen in de sneeuw maken. Deze gaan vaak over het talud het water in en zijn circa 15 cm breed. Ze onderscheiden zich van glijbanen van de otter, die 20 tot 30 cm breed zijn.
Geluid
De Amerikaanse nerts maakt niet veel geluid. Als hij in het nauw gedreven is, laat hij een schrille kreet horen. Bij gevechten om de dominantie produceren mannetjes schreeuw- en sisgeluiden. Een mannetje dat op zoek is naar een vrouwtje, maakt een binnensmonds, klokkend geluid.
Waarnemingen doorgeven
Wereld
Van oorsprong komt de Amerikaanse nerts voor in het grootste deel van Noord-Amerika, met uitzondering van het droge zuiden. Introducties vanuit nertsenfarms vonden plaats in Zuid-Amerika (Argentinië, Chili), Azië (Zuid- en Oost-Rusland, Kazachstan, Japan) en Europa.
Europa
De Amerikaanse nerts is na 1920 voor de pelsdierfokkerij ingevoerd in Europa en later hebben ontsnapte exemplaren zich in veel gebieden goed weten te handhaven en stabiele populaties gevormd. De soort komt nu voor over een groot deel van Noord-Europa, inclusief IJsland, Groot-Brittannië en Ierland. In de zuidelijke helft van Europa in meer geïsoleerde populaties.
Nederland
Ook in Nederland zijn er door het hele land verwilderde Amerikaanse nertsen gevangen. Er zijn echter geen aanwijzingen dat de Amerikaanse nerts zich in Nederland heeft voortgeplant. Na het sluiten van de nertsenfarms in Nederland in 2021 is het aantal meldingen van de Amerikaanse nerts sterk teruggelopen, tot minder dan vijf meldingen in 2025. Dit is een sterke aanwijzing dat de Amerikaanse nertsen in Nederland vooral ontsnapte of losgelaten dieren waren. De verwachting is dat de soort binnen afzienbare tijd niet meer in Nederland zal voorkomen. Dit biedt wellicht mogelijkheden voor de herintroductie van de Europese nerts.
De Amerikaanse nerts staat sinds 7 augustus 2025 vermeld op de Unielijst van invasieve exoten. Dit betekent dat de soort niet in de EU mag worden gehouden of verhandeld. Verder geldt voor lidstaten de plicht om in de natuur aanwezige populaties op te sporen, te verwijderen of, als dat niet lukt, zodanig te beheren dat verspreiding en schade zoveel mogelijk wordt voorkomen. Er geldt een overgangsregeling voor mensen die dieren van de lijst houden op het moment van het ingaan van de lijst. Voor de Amerikaanse nerts gaan de regels van de Europese Exotenverordening in op 7 augustus 2027.
- Nederlands Soortenregister
- Factsheet website NVWA
- Standpunt exoten
Klasse: Mammalia (Zoogdieren)
Orde: Carnivora (Roofdieren)
Familie: Mustelidae (Marterachtigen)
Geslacht: Neovison
Soort: Neovison vison