Dierproeven bij de Zoogdiervereniging

Onderzoek tijdens vangweekend
Onderzoek tijdens vangweekend (© Erik Korsten)

In Nederland is er strikte regelgeving omtrent dierproeven en ook de Zoogdiervereniging heeft hier mee te maken en voert soms dierproeven uit. Waarom doet de Zoogdiervereniging dat en wat houdt het eigenlijk in?

De definitie van wat een dierproef is, is heel breed. Dierproeven zijn veel breder dan de 'klassieke experimenten' die worden uitgevoerd met muizen en ratten in een laboratorium. Een dierproef kan ook onderzoek zijn ter bescherming van een (vaak bedreigde) diersoort in het wild. Het merken van een dier met een onderhuidse transponder of het aanbrengen van een externe zender kan zelfs al een dierproef zijn.

Wil je weten of een handeling of activiteit met een dier in het wild een dierproef is en onder de Wet op de Dierproeven (WoD) valt, kijk dan op de website van de Centrale Commissie Dierproeven (CCD) en download de 'Handreiking dierproeven met wilde dieren in hun biotoop'. Bij onduidelijkheid kan ook contact worden opgenomen met de Zoogdiervereniging (ivd@zoogdiervereniging.nl).

Voor het mogen uitvoeren van een dierproef is een door de CCD goedgekeurd project nodig en de onderzoeker moet verbonden zijn aan een officiële 'instellingsvergunninghouder'. De Zoogdiervereniging is zo'n officiële instellingsvergunninghouder en kan daardoor projecten indienen om dierproeven uit te mogen voeren. De Zoogdiervereniging heeft momenteel twee geldige 'koepel'-projecten. Projecten met een brede doelstelling, waaronder kleine deelprojecten kunnen worden uitgevoerd die bijdragen aan het hoofddoel (zie hieronder).

  • VLEERMUISPROJECT: Het verzamelen van ecologische data die een bijdrage leveren aan het behoud en de bescherming van vleermuizen en inzicht opleveren in de ecologie van vleermuizen. Het ecologisch vleermuisonderzoek in Nederland kent vier met elkaar samenhangende sub-thema’s:
    a. onderzoek naar habitat-gebruik en verblijfplaatsen,
    b. populatie-onderzoek, 
    c. genetisch onderzoek,
    d. dierziektes.
     
  • LANDZOOGDIERPROJECT: Het verzamelen van ecologische data die een bijdrage leveren aan het behoud en de bescherming van grondgebonden zoogdieren (met uitzondering van vleermuizen en zeezoogdieren). Het onderzoek zal bijdragen aan kennis over landzoogdieren en zal in de praktijk neerkomen op het beantwoorden van toegepaste onderzoeksvragen die betrekking hebben op 4 subthema's: 
    a. Subthema: onderzoek naar habitatgebruik en rust- of verblijfplaatsen
    b. Subthema: populatie-onderzoek
    c. Subthema: genetisch onderzoek
    d. Subthema: dierziektes

Eenieder die in Nederland onderzoek wil doen met wilde zoogdieren waarbij handelingen aan die dieren vallen onder de Wet op de Dierproeven, kan contact opnemen om te vragen of onder de verantwoordelijkheid van de Zoogdiervereniging gewerkt mag worden. Dit vergt uiteraard een strenge toetsing. De 1e stap is het regelen van een machtiging voor het überhaupt mogen uitvoeren van onderzoek, zie daarvoor deze pagina.

De 2e stap bestaat uit het  opstellen van een studieprotocol dat goedgekeurd moet worden door de Instantie voor Dierenwelzijn (IvD) van de Zoogdiervereniging. Download hier een blanco studieprotocol vleermuizen of een blanco studieprotocol landzoogdieren. Stuur het ingevulde studieprotocol naar ivd@zoogdiervereniging.nl.  Pas na beoordeling van het studieplan door de IvD (en ontvangst van een schriftelijk positief advies) kan worden gestart met de dierproef. De IvD vergadert 1x per maand. Wil je een studieprotocol laten beoordelen dan moet een studieprotocol minimaal 1 week van tevoren zijn ingestuurd. De vergaderdata in 2024 zijn:

21 maart 2024 (uiterlijk 14 maart insturen)
24 april 2024 (uiterlijk 17 april insturen)
15 mei 2024 (uiterlijk 8 mei insturen)
19 juni 2024 (uiterlijk 12 juni insturen)
17 juli 2024 (uiterlijk 10 juli insturen)
21 augustus 2024 (uiterlijk 14 augustus insturen)
18 september 2024 (uiterlijk 11 september insturen)
16 oktober 2024 (uiterlijk 9 oktober insturen)
20 november 2024 (uiterlijk 13 november insturen)
18 december 2024 (uiterlijk 11 december insturen)

Een positief advies wordt in principe verleend voor maximaal 1 jaar.

Let op, voor het uitvoeren van dierproeven moet de onderzoek(st)er zowel bevoegd als bekwaam zijn. Daarvoor heeft de Zoogdiervereniging competentiedossiers, waarin per persoon wordt bijgehouden welke diploma's/bevoegdheden iemand heeft met zoogdieronderzoek en welke praktijkervaring iemand heeft en hoe bekwaam iemand is. De gegevens in deze competentiedossiers worden gedeeld met de Stichting Vleermuizen Vangen.

Waarom biedt de Zoogdiervereniging deze mogelijkheid?

De Zoogdiervereniging heeft als missie om een centrale rol te vervullen bij onderzoeken aan en naar wilde zoogdieren in Nederland waarin dierproeven een rol spelen. Hiervoor is de samenwerking aangegaan met een groot aantal zoogdierdeskundigen in Nederland, zowel van binnen en als van buiten de vereniging. Hiermee proberen we alle aanwezige kennis te bundelen en ervaringen uit te wisselen. Doel is en blijft dat wilde zoogdieren zo min mogelijk bloot gesteld worden aan dierproeven. Mocht dat toch nodig zijn, dan moet de impact zo gering mogelijk zijn.

Door de centrale rol van de Zoogdiervereniging wordt ook getracht handelingen die noodzakelijk zijn vanuit verschillende onderzoeken en die gericht zijn op dezelfde soort zoveel mogelijk in hetzelfde dier te combineren, teneinde het aantal dieren dat aan handelingen wordt onderworpen en stress ondervindt zo klein mogelijk te houden.

Bovendien kost het veel tijd en geld om een project goedgekeurd te krijgen. Het tijdpad en de financiële lasten van het aanvragen van een projectvergunning maakt het lastig om kleine onderzoekjes uit te voeren of snel in te kunnen spelen op een acute onderzoeksvraag (zoals het opsporen van een kolonie vleermuizen die wordt bedreigd). Door gebruik te maken van het goedgekeurde project van de Zoogdiervereniging kan wel snel gereageerd worden en tegen acceptabele kosten.

Het mag duidelijk zijn dat alle dierproeven die onder de verantwoordelijkheid van de Zoogdiervereniging worden uitgevoerd moeten voldoen aan de visie en missie zoals omschreven in de statuten van de Zoogdiervereniging (ook hier en hier te vinden) en dat deze onderzoeken moeten bijdragen aan de bescherming van wilde zoogdieren in Nederland.

Kosten

Het proces vanaf het binnenkrijgen van de aanvraag tot de goedkeuring van de studieplannen kost tijd en brengt kosten met zich mee. Een deel van deze kosten wordt aan de aanvrager doorberekend en het overige deel wordt door de Zoogdiervereniging gedragen. Een overzicht van de kosten*:

  • Onderzoek (non-profit) door vrijwilligers: gratis
  • Onderzoek (profit/subsidies) door betaalde medewerkers: € 1000,-

* deze kosten zijn indicatief, vraag altijd na wat de kosten zullen zijn.

Beschrijving Vleermuisproject

Volgens de hierboven genoemde sub-thema's.

Beschrijving Landzoogdierproject

Volgens de hierboven genoemde sub-thema's.