Vleermuizen en Corona-virussen

Ruige dwergvleermuis


Veel gestelde vragen over de
2019-Coronavirus-uitbraak in China

Het is volop in het nieuws en op social media: de uitbraak van een nieuw coronavirus in China. Daarbij worden vleermuizen als mogelijke bron genoemd. Maar hoe zit dat eigenlijk? Lees de feiten in onze veel gestelde vragen over de 2019-Coronavirusuitbraak.

Vraag: Wat is de oorzaak van de huidige coronavirusuitbraak?

Antwoord: De oorzaak is een infectie met een nieuw ontdekt virus dat behoort tot de familie Coronaviridae. De officiële naam van dit coronavirus is ‘Severe Acute Respiratory Syndrome coronavirus 2’, afgekort SARS-CoV-2. De ziekte die door infectie met dit virus wordt veroorzaakt heet officieel ‘coronavirus disease 2019’, afgekort Covid-19

Vraag: Wat zijn de effecten van SARS-CoV-2 infectie op de mens?

Antwoord: Het SARS-CoV-2 infecteert de luchtwegen van de mens. Ziekteverschijnselen kunnen sterk variëren, van geen verschijnselen, milde verschijnselen zoals hoesten en koorts, tot ernstige verschijnselen zoals longontsteking. In de meest ernstige gevallen, een paar procent van vastgestelde infecties, kan infectie tot de dood leiden.

Vraag: Waar komt SARS-CoV-2 vandaan?

Antwoord: Uit genetische vergelijking van SARS-CoV-2 met andere coronavirussen blijkt dat SARS-CoV-2 het meest verwant is (88% homologie) aan coronavirussen die gevonden zijn bij een soort hoefijzerneus (Rhinolophus affinis) in Yunnan provincie, China (zie ook: Lu e.a.2020). Echter, het verschil in verwantschap maakt het aannemelijk dat het virus niet direct uit vleermuizen komt, maar via een andere diersoort, een zogenaamde tussengastheer. Dan zou SARS-CoV-2 eerst van de vleermuis naar de tussengastheer zijn overgesprongen, en dan van de tussengastheer naar de mens.

We denken aan de mogelijkheid van een tussengastheer omdat die ook een rol speelde bij een andere coronavirusuitbraak, door SARS coronavirus. Bij SARS coronavirus was een belangrijke tussengastheer de gemaskerde palmroller (Paguma larvata), een Aziatisch roofdier dat in China geliefd is voor zijn vlees.

Vraag: Waardoor is SARS-CoV-2 in mensen terechtgekomen?

Antwoord: Dit komt waarschijnlijk door intensieve handel in wilde dieren op wildedierenmarkten in Azië. Op dergelijke markten worden veel verschillende wilde diersoorten levend bij elkaar gebracht. Hiermee worden omstandigheden geschapen waaronder virussen gemakkelijk van één diersoort naar een andere kunnen overspringen, en gemakkelijk van dier naar mens kunnen overspringen.

In 2002 waren de eerste mensen met SARS-coronavirusinfectie verbonden met wildedierenmarkten. Ook de uitbraak van SARS-CoV-2 lijkt te zijn begonnen op een wildedierenmarkt, de Huanan Wholesale Seafood Market in Wuhan, waar behalve vis ook veel wilde zoogdieren en vogels werden verkocht. Overigens werden in de Huanan Wholesale Seafood Market afgelopen winter geen vleermuizen gevonden.

Vraag: Hoe worden mensen nu geïnfecteerd met SARS-CoV-2?

Antwoord: Hoewel een groot deel van de eerste SARS-CoV-2 infecties bij mensen te maken had met de Huanan Wholesale Seafood Market in Wuhan, worden mensen nu ook besmet door contact met geïnfecteerde mensen. Het is deze eigenschap van mens-tot-mens besmetting die zorgwekkend is, omdat het virus zich daardoor verder kan verspreiden in de humane populatie. Deze besmetting vindt waarschijnlijk plaats door vochtdruppeltjes met virus in te ademen, en mogelijk door besmette voorwerpen zoals deurknoppen aan te raken. Daarom worden mensen bij wie SARS-CoV-2 infectie is vastgesteld, of die verdacht zijn van SARS-CoV-2 infectie, in isolatie geplaatst, zodat ze andere mensen niet kunnen infecteren.

Vraag: Zijn vleermuizen in Nederland ook geïnfecteerd met SARS-CoV-2?

Antwoord: Nee, SARS-CoV-2 is niet gevonden in vleermuizen in Nederland, ondanks dat vleermuizen uitgebreid zijn bemonsterd voor virologie in de afgelopen jaren. Op basis van genetisch onderzoek lijkt het SARS-CoV-2 het meeste op coronavirussen die gevonden zijn in monsters van een soort hoefijzerneus (Rhinolophus affinis) die bemonsterd is in Yunnan provincie, China. Deze vleermuissoort komt wijd verspreid voor in Zuid- en Zuidoost-Azië, maar niet in Europa.

Vraag: Zijn vleermuizen in mijn huis en/of tuin gevaarlijk voor mijn gezondheid?

Antwoord: Nee, in het algemeen niet. Er zijn in Nederland geen gevallen bekend van mensen of dieren die ziek zijn geworden door contact met vleermuizen. Vleermuizen in spouwmuren, onder daken of op zolders vormen geen gevaar voor mensen.

Het enige bekende risico is de mogelijke aanwezigheid in twee vleermuissoorten (laatvlieger Eptesicus serotinus & meervleermuis, Myotis dasycneme) van een virus dat hondsdolheid (rabiës) veroorzaakt. U kunt zo’n infectie alleen oplopen door direct contact met besmette vleermuizen, zoals een beet van een vleermuis. U kunt dus geen infectie oplopen wanneer u in dezelfde ruimte bent als een vleermuis, of als er buiten vleermuizen bij u in de buurt vliegen. Wel is het van belang om voorzichtig te zijn met vleermuizen die op de grond worden gevonden, en deze dieren niet aan te raken of op te pakken met blote handen. Meer informatie over rabiës bij vleermuizen is te vinden op Vleermuis.net en bij het RIVM.


Gepubliceerd op: 3 februari 2020. Update: 18 februari 2020.

Tekst: Prof. Thijs Kuiken1, Lineke Begeman1, Marcel Schillemans2 en Erik Korsten2
1 Eramus MC - Viroscience / 2Zoogdiervereniging

Foto: Ruige dwergvleermuis: Erik Korsten. Achtergrond foto bomenlaan: FU (Creative Comments - resized for use)