Flappie: achteruitgang sinds eerste kerstdag 1961

Het was eerste kerstdag 1961 wij weten het nog goed… Sinds 1961, of eigenlijk sinds 1950, gaat het niet goed met de wilde flappies: de hazen en konijnen in Nederland. Ze zijn in aantal met meer dan 50% afgenomen sinds 1950 en staan daarom op de Rode Lijst Zoogdieren.

Eerste kerstdag staat voor de deur en het is vaak de kunst om een lekker en vooral goed gevarieerd menu op tafel te zetten. Net als wij houdt Flappie van een gevarieerd menu en een warm thuis. Maar helaas is dat al meer dan 60 jaar in Nederland niet overal meer verkrijgbaar. Algemene soorten haas en konijn worden steeds minder algemeen. En doordat hazen en konijnen zo achteruitgaan wordt dat ook voor andere soorten een probleem.

Dubbel pech
Konijnen hebben zelfs een dubbel probleem. Ze hebben veel te lijden gehad onder virusinfecties zoals myxomatose en RHD2-virus. Zodra de konijnenpopulatie van zo’n virus herstelt, is hun leefgebied dichtgegroeid met grassen en struiken als gevolg van stikstofdepositie. Hierdoor hebben konijnen te weinig open zand om hun burchten in te graven en missen ze een warm thuis. Zo komt de klap dubbel aan.

Image
Konijn in struweel
Konijn in struweel (foto: Jaap Mulder)

De voedselpiramide
Dat het slecht gaat met soorten als het konijn, is een probleem voor veel meer diersoorten. Zo is het konijn het belangrijkste prooidier voor de hermelijn. Als het konijn wegvalt uit de voedselpiramide, wordt het ook voor de hermelijn moeilijker. Daardoor staat ook dit kleine roofdier op de Rode Lijst Zoogdieren. En wat geldt voor de roofdieren geldt ook voor andere prooidieren: doordat er minder konijnen en hazen zijn, worden bij dezelfde roofdierstand andere dieren meer belaagd, zoals de grutto. Immers, hoe meer diersoorten er in een prooidiergemeenschap leven, hoe minder risico er ontstaat voor één bepaalde soort. Een gevarieerd en kleinschalig landschap is dus essentieel.

Gevarieerd menu en een warm thuis
De haas houdt van Engels raaigras, maar alléén maar Engels raaigras is geen pretje. Wij willen met kerst ook niet alléén maar kerststol eten, al is het nog zo lekker. Hazen leven in kleinschalig agrarisch landschap, waar ze hun warme thuis vinden in houtwalletjes, bosjes en struwelen. Dat warme thuis hebben ze vooral nodig als het ’s nachts zo koud kan vriezen, en straks in het voorjaar als er jonge haasjes komen.

Image
Haas in winters landschap
Haas in winters landschap (foto: Sim Broekhuizen)

Beschermen werkt!

Als je maatregelen neemt dan kunnen soorten weer terugkomen, dat hebben we geleerd van o.a. de otter, en dat kan ook voor haas en konijn. Heel Nederland moet daarvoor weer minimaal voldoen aan de basiskwaliteit natuur. Eigenlijk heel simpel, als Nederland ook buiten de natuurgebieden schoon genoeg is en afwisselend genoeg, dan kunnen algemene soorten algemeen blijven. Minder stikstofdepositie gaat helpen voor konijn, waardoor er weer een afwisseling komt van open zand, bloemrijke begroeiing en struiken. Het terugbrengen van de afwisseling in het agrarisch gebied met vele soorten grassen, kruiden en houtwalletjes gaat de haas helpen. Hiermee voorkomen we dat we deze dieren straks alleen nog kennen van Youp van ’t Hek.

Dus we doen een suggestie voor het kerstmenu: een variëteit aan kruiden en genieten van een warm thuis (maar niet in het fietsenschuurtje komen!)

Publicatiedatum: 23 december 2021

Tekst: Ellen van Norren, Annelies Elsendoorn & Glenn Lelieveld (Zoogdiervereniging)
Foto lead: Sim Broekhuizen