De mopsvleermuis is Europese Vleermuis van het Jaar 2020-2021

BatLife Europe, een koepelorganisatie voor de bescherming van vleermuizen, roept de mopsvleermuis uit tot de "Europese Vleermuis van het Jaar 2020-2021". De mopsvleermuis geeft menig Nederlandse vleermuisliefhebber “vlinders in de buik”. Na officieel uit Nederland te zijn “verdwenen” zijn er recent weer enkele waarnemingen in Nederland gedaan. Een vleermuis die dus wat extra aandacht verdient!

Image
Kraamgroep mopsvleermuizen achter boomschors
Kraamgroep mopsvleermuizen achter losse boomschors. Bron: Christiaan Giese

Zeg maar mops

De mopsvleermuis dankt zijn naam aan zijn korte “mopshond-achtige” snuit. Met zijn stompe snuit, brede oren en diepliggende ogen is deze vleermuis een bijzonder verschijning. De mopsvleermuis eet graag nachtvlinders en is een typische vleermuis van grote structuurrijke bosgebieden en aangrenzend kleinschalig landschap. Hij verblijft in de zomer graag in nauwe spleten in bomen (bijvoorbeeld achter bast) en huizen en overwintert in de koudste delen van ondergrondse winterverblijven. Zie ook de factsheet onderaan dit bericht.

Onder druk

In de meeste landen van Europa is de mopsvleermuis zeldzaam en wordt hij in zijn voortbestaan bedreigd. Door de aantasting van loofbossen en het verwijderen van oude of dode bomen in het kader van intensieve bosbouw staan grote delen van zijn leefgebied onder druk. Daarnaast leidt de achteruitgang van insectenpopulaties, bijvoorbeeld door overbemesting en gebruik van pesticiden, tot afname van het voedselaanbod voor de mopsvleermuis. Niet voor niets is de mopsvleermuis in landen van de Europese Unie en in andere Europese landen een strikt beschermde soort.

Image
Mopsvleermuis in winterslaap
Mopsvleermuis in winterslaap. Bron: Joris Verhees

Indicator voor gezonde bossen

Dr Jasja Dekker, voorzitter van BatLife Europe: “Als zeldzame vleermuis die thuishoort in oud en divers bos is het voorkomen van de mopsvleermuis een uitstekende indicator voor de gezondheid van bos-ecosystemen. Daarnaast vraagt zijn bedreigde status in heel Europa om nauwe samenwerking en communicatie tussen beleidsmakers, natuurbeheerders en vleermuisonderzoekers uit diverse landen. Door de mopsvleermuis aan te wijzen als Europese Vleermuis van het jaar 2020-2021 vraagt BatLife Europe en haar partnerorganisaties om aandacht voor de beschermingsvraagstukken en zullen ter inspiratie praktijkvoorbeelden van succesvolle beschermingsmaatregelen worden gedeeld.“

Verdwenen uit Nederland en Vlaanderen?

Image
Verspreiding mopsvleermuis Europa
Verspreiding van de mopsvleermuis Europa (groen), met recente waarnemingen Vlaanderen en Nederland (rood). Bron: Christian Dietz. Open met rechtermuisklik voor grotere afbeelding.

Op deze kaart is te zien dat Nederland net aan de rand van het verspreidingsgebied ligt. De mopsvleermuis is daardoor in Nederland altijd een zeldzame soort geweest. In de Limburgse mergelgroeven werden tot 1983 bij wintertellingen jaarlijkse één of enkele dieren gezien. De mopsvleermuis dook in 1981 opeens op in een kelder nabij Sluis (Zeeuws Vlaanderen) en tussen 1981 en 1994 zijn daar jaarlijks twee tot vijf dieren in winterslaap gezien. Buiten de winter waren er maar drie zekere waarnemingen bekend: Mook (1943) Sint Michielsgestel (1950) en nabij Sluis (1992). Na 1994 leek de soort uit Nederland verdwenen. In Oost-Vlaanderen (het gebied ten zuiden van oostelijk Zeeuws-Vlaanderen) werden tot 2001 nog een mopsvleermuis in winterslaap gezien.

De terugkeer van de mopsvleermuis!

In 2014 werd tijdens een vleermuisonderzoek in het Waasland (Oost Vlaanderen) onverwacht één geluidsopname gemaakt van een mopsvleermuis. De ontdekker Joris Everaert raakte gefascineerd en door intensief veldwerk (telemetrie) en hulp van vrijwilligers werden tussen 2015 en 2019 in het Waasland vijf kraamkolonies aangetroffen. In mei 2017 werd door Joris in de Clingse bossen weer de eerste waarneming in Nederland gedaan. Op basis van detectorwaarnemingen wordt ook een kraamkolonie op Nederlandse bodem vermoed, maar deze is tot nu toe niet bevestigd. Deze recente waarnemingen zijn op de kaart met rood aangegeven.

BatLife Europe

BatLife Europe is een internationale NGO en zet zich in voor de promotie van het beschermen van alle Europese soorten vleermuizen en hun leefgebieden. Batlife Europe is mede opgericht door de Zoogdiervereniging en is gestoeld op een partnerschap van nationale organisaties. BatLife Europe faciliteert communicatie en kennisuitwisseling voor een wereld waarin mensen en vleermuizen samen kunnen leven. Meer informatie over Batlife Europe vind je op hun website.

Eerdere berichten over de herontdekking van de mopsvleermuis in Oost- en Zeeuws-Vlaanderen:

 

Image
Factsheet Mopvleermuis BatLife Europe 2020
Facstheet over de Mopsvleermuis. Bron: Philipe Théou. BatLife Europe, 2020.

16 januari 2020

Tekst: BatLife Europe. Aanvulling voorkomen in Nederland en Vlaanderen: Erik Korsten, Zoogdiervereniging.
Foto’s: Christian Dietz, Jens Rydell, Christian Giese (headerfoto) en Joris Verhees. Factsheet: Philippe Théou, BatLife Europe (vertaling Marcel Schillemans,  Zoogdiervereniging).