Kom op, ga de zolder op!

Afgelopen weekend ging het seizoen voor de Zoldertellingen van Vleermuizen 2019 van start. Al sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw worden overal in Nederland zolders en torens bezocht om te zoeken naar (sporen van) vleermuizen. Sinds 2008 zijn deze tellingen onderdeel van het Netwerk Ecologische Monitoring (NEM).

Image
Zoldertellers zoeken naar vleermuizen en sporen van hun aanwezigheid (© Marjolein Adrichem).
Zoldertellers (© Marjolein van Adrichem)

 

Trends en verspreiding

Zolders, torens en soms zelfs stallen of oude loodsen vormen voor een aantal vleermuissoorten, zoals laatvlieger, grootoorvleermuizen en ingekorven vleermuis, belangrijke (kraam)verblijfplaatsen. Ook andere soorten vleermuizen maken regelmatig gebruik van dergelijke ruimten. Bij de zoldertellingen van het NEM ligt in eerste plaats de focus op het bezoeken van de verblijfplaatsen van de ingekorven vleermuis (telseizoen start op 15 juli) en grijze grootoorvleermuis (telseizoen start op 1 augustus). Van deze soorten wordt vrijwel de gehele (zomer) populatie geteld. Door dit jaarlijks te herhalen kan voor deze soorten de populatietrend worden bepaald: wordt de populatie groter, kleiner of blijft ze op een gelijk niveau?  Voor alle zolders en torens waar ook andere soorten vleermuizen worden aangetroffen vormen de telling een bijdrage in het verspreidingsonderzoek van die vleermuizen. Veranderingen in de verspreiding op zolders en torens geven voor die soorten een aanwijzing voor veranderingen in de populaties, mits er veel zolders en torens herhaaldelijk worden bezocht.

Bezoek

Een bezoek aan een kerkzolder of –toren is een belevenis op zich. Gewapend met zaklamp, hoofdlamp, fotocamera, verrekijker en als nodig handzame determinatieboekjes betreed je plekken waar normaliter bijna niemand komt. Eenmaal op de zolder of in de toren speur je naar vleermuizen en hun sporen, met name de kleine keuteltjes. Ook aan de hand van de keuteltjes kunnen een aantal soorten vleermuizen worden onderscheiden. Behalve een kans op het zien van vleermuizen geeft zo’n bezoek vaak ook zicht op wijdse uitzichten en bijzonder bouwkunde. Na de telling worden resultaten via een digitaal portaal doorgegeven aan de Zoogdiervereniging, en vervolgens aan het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS).

Image
Zoldertellingen bieden naast vleermuizen ook een blik op bijzondere bouwkunde en vergezichten (© Marjolein van Adrichem)
Zoldertellingen bieden naast vleermuizen ook een blik op bijzondere bouwkunde en vergezichten (© Marjolein van Adrichem)

 

Resultaten

De grijze grootoorvleermuis is in Nederland een zeldzame vleermuis. We vinden haar momenteel in Limburg, Zuidelijk Noord-Brabant en Zeeuws-Vlaanderen. Dit vormt de noordelijke grens van haar verspreidingsgebied in Nederland.

Resultaten

De grijze grootoorvleermuis is in Nederland een zeldzame vleermuis. We vinden haar momenteel in Limburg, Zuidelijk Noord-Brabant en Zeeuws-Vlaanderen. Dit vormt de noordelijke grens van haar verspreidingsgebied in Nederland.

Image
Verspreiding van de grijze grootoorvleermuis in Nederland
Verspreiding van de grijze grootoorvleermuis in Nederland

De populatietrend over lange termijn is positief, maar de laatste vijf jaar schommelt ze veel. In het totaal kennen we 84 objecten waar (ooit) grijze grootoorvleermuizen zijn aangetroffen. In een deel daarvan wordt ze inmiddels niet meer aangetroffen, en een ander deel wordt niet jaarlijks geteld. Het zou goed zijn als die objecten weer eens bezocht worden.

Image
Trend van de grijze grootoorvleermuis 1996-2017
Trend van de grijze grootoorvleermuis 1996-2017

De ingekorven vleermuis is een uiterst zeldzame vleermuis in Nederland. Alleen in een zeer beperkt aantal verblijfplaatsen worden grote groepen dieren geteld. Nadat in 2012 één van die verblijfplaatsen opeens was verlaten werd een intensieve zoektocht opgezet. Dat leverde een aantal voorheen onbekende verblijfplaatsen op. In het totaal kennen we nu zestien verblijfplaatsen van deze soort; het overgrote deel daarvan wordt jaarlijks bezocht. Omdat het om zo weinig verblijfplaatsen gaat en historische data deels ontbreken, wordt momenteel de standaard trend aangepast en kunnen we hier geen actuele trend weergeven.

Image
Grijze grootoorvleermuizen (links) en ingekorven vleermuis (rechts)
Grijze grootoorvleermuizen (links) en ingekorven vleermuis (rechts)

Buiten de in Zuid-Nederland gelegen gebouwen waar grijze grootoorvleermuizen en ingekorven vleermuizen worden geteld, worden in heel Nederland nog veel meer zolders en/of torens bezocht.
Soms worden grote groepen vleermuizen aangetroffen zoals watervleermuizen of meervleermuizen in Noord-Holland en Friesland of laatvliegers in Gelderland en Limburg. Gewone grootoorvleermuizen worden bijna overal in Nederland wel op zolders of in toren gezien. Meestal vind je sporen van vleermuizen en één tot enkele dieren. Dergelijke waarnemingen zijn een belangrijk onderdeel van het verspreidingsbeeld van die soorten in Nederland.

Doe mee!

Zoldertellingen van vleermuizen zijn leuk, spannend en vooral belangrijk voor onderzoek en bescherming van vleermuizen. Voor het mee doen met het meetprogramma NEM Zoldertellingen Vleermuizen is ervaring met vleermuizen niet vereist. Je gaat eerst mee met meer ervaren tellers en leert zo  (sporen van) vleermuizen herkennen. Heb je al wel ervaring met het herkennen van (sporen van) vleermuizen dan kun je, na afstemming met de provinciaal coördinator, zelf op pad. Je gaat in principe altijd met meerdere mensen een zolder op of toren in verband met veiligheid.
Meer informatie vind je op de pagina van het Meetprogramma Zoldertellingen. Daar vind je ook een handig determinatieboekje en zoekkaart.
Wil je mee doen of meer informatie over de zoldertellingen van vleermuizen in Nederland mail dan naar:  NEMZoldertellingen@Zoogdiervereniging.nl.

Image
In het meetprogramma NEM Zoldertellingen geregisteerde objecten
In het meetprogramma NEM Zoldertellingen geregisteerde objecten waar geteld wordt, en objecten zonder teller.

In het meetprogramma NEM Zoldertellingen geregisteerde objecten waar geteld worden en objecten zonder teller. (Bron: Zoogdiervereniging)

Tekst: Marcel Schillemans, Landelijk Coördinator Zoldertellingen, Zoogdiervereniging.
Figuren: Zoogdierverening en CBS.
Foto's: Marjolein van Adrichem, Wesley Overman en Bernadette van Noort, Zoogdiervereniging.