Hazelmuis beleefde topjaar in 2014

27 augustus 2015

In het uiterste zuiden van ons land leeft de hazelmuis (Muscardinus avelllanarius). Dit zeldzame diertje leeft daar verborgen in bosranden met veel bramen en hazelnoten. De afgelopen jaren zijn veel beschermingsmaatregelen genomen om het leefgebied van de hazelmuis uit te breiden. In het Vijlenerbosch zijn door Staatsbosbeheer en het IKL vele honderden meters bosrand teruggezet om weer ruimte en licht te creëren voor de Hazelmuis en op de terreinen van Stichting Ark krijgen bramen de ruimte. Door de hazelmuis jaarlijks te volgen, is duidelijk geworden dat de hazelmuis sterk heeft geprofiteerd van alle maatregelen, met een record aantal nesten in 2014.

Mooie bosranden

De hazelmuis is een prachtig oranje muisje van enkele centimeters groot. Hazelmuizen rennen en klimmen heel gemakkelijk door de bramen en hebben daarom de bijnaam ‘aapje van het zuiden’ gekregen. Volwassen dieren wegen vaak niet meer dan 20-25 gram. Bijzonder aan de hazelmuis is dat de dieren een winterslaap houden. In de herfst proberen ze zoveel mogelijk te eten om een vetvoorraad aan te leggen, waarna de dieren een verborgen plekje op de bosbodem opzoeken. Op de bosbodem maken de dieren een winternestje om de gure wintermaanden slapend door te brengen. Om de wintermaanden te overleven, moeten de hazelmuizen wel ‘vet’ genoeg zijn. Dat kan alleen als er voldoende voedsel aanwezig is in de vorm van bramen, noten en andere zaden. In kale bosranden zonder struiken en hazelnootstruiken is dat onmogelijk, maar gelukkig zijn er in Limburg weer steeds vaker mooie bosranden te vinden en zelfs heggen en hagen waar de dieren voldoende voedsel in kunnen vinden.

Hazelmuis (foto: Maaike Plomp)

Record aantal nesten

Omdat de hazelmuis erg zeldzaam is, niet alleen in Nederland, maar in heel Europa, wordt de soort al jarenlang goed gevolgd door enthousiaste vrijwilligers in het kader van het Netwerk Ecologische Monitoring (NEM). De hazelmuis wordt al sinds 1992 gevolgd door middel van het tellen van nesten langs bosranden en in hagen. In de jaren ’90 waren de aantallen erg laag en werd gevreesd voor het verdwijnen van de soort uit Nederland. Gelukkig zijn er vanaf eind jaren ’90 volop beschermingsmaatregelen genomen, die er voornamelijk op gericht zijn om structuurrijke bosranden te behouden of weer te krijgen. Zo kan bij scherpe overgangen tussen bos en grasland de bosrand worden teruggezet om ruimte te creëren voor een struiklaag met bessen en noten. Sinds het nemen van de maatregelen laat de soort dan ook een gezonde groei zien (figuur 1) en de tellingen van 2014 laten zien dat de populatie een recordhoogte had bereikt. Op alle 48 getelde routes werden maar liefst 535 (!) nesten waargenomen. Een prachtig resultaat in vergelijking met eerdere jaren, waarin soms slechts 200 nesten werden geteld.

De tellingen laten ook zien dat vooral de populatie in het Vijlenerbosch flink is toegenomen (figuur 2). De populatie ten westen van de Geul, in het Onderste en Bovenste bos, groeit ook, maar de groei blijft helaas ver achter bij die van het Vijlenerbosch.  De komende jaren wordt geprobeerd om de geïsoleerde bossen ten westen van de Geul weer met elkaar te verbinden. De hoop is dat met meer beschermingsmaatregelen ook deze populatie de komende jaren in aantal zal toenemen.

Vooruitzicht voor 2015

Het vooruitzicht voor 2015 is gematigd positief. Meestal wordt een piekjaar, zoals 2014, gevolgd door een daljaar. Door de warme zomer zijn de hazelmuisjes echter vroeg begonnen met de voortplanting, waardoor wellicht toch meer jongen groot zijn geworden en meer jongen betekent meer nesten. Spannend wat de tellingen deze herfst gaan opleveren!

Meehelpen?

Natuurliefhebbers die zin hebben om mee te helpen bij de monitoring (zoeken van nesten in de periode 15 september – 30 november, 2x een dag), kunnen zich aanmelden bij Neeltje Huizenga van het Bureau van de Zoogdiervereniging (vrijwilligers@zoogdiervereniging.nl). Ervaring is niet vereist, wel een scherp oog en zin om meerdere jaren een paar mooie dagen langs bosranden te lopen in Zuid-Limburg.

Samenwerking

Voor de bescherming van de Hazelmuis in Limburg werkt de Zoogdiervereniging nauw samen met andere organisaties: de provincie Limburg, Adviesbureau Natuurbalans, Stichting Ark, Natuurpunt Studie (Vlaanderen), IKL, Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer en Het Limburgs Landschap.

Maurice La Haye, Neeltje Huizenga, Wesley Overman (Bureau van de Zoogdiervereniging), Tom van der Meij (CBS).

Publicatiedatum: 27 augustus 2015