Afsluiting van een succesvol ‘Jaar van de eekhoorn’

16 januari 2015

2014 Was het jaar van de eekhoorn. Maar wat zijn nu de resultaten van al die aandacht die de Zoogdiervereniging en de Stichting Eekhoornopvang hebben gevraagd voor deze soort?

Voorlichting

Er zijn in 2014 een aantal informatiebrochures over de eekhoorn beschikbaar gekomen. Eén brochure behandelt wat bewoners voor eekhoorns in hun buurt kunnen doen. Een andere brochure behandelt eekhoornvriendelijk groen- en wegbeheer en is bedoeld voor overheden en groenbeheerders in de stedelijke omgeving. Dankzij deze brochure zijn we nu bezig om in midden Nederland een aantal eekhoornbruggen te realiseren om eekhoorns veilig de weg over te laten steken. Daarnaast is een zoekkaart ontwikkeld om sporen van eekhoorns te herkennen en de belangrijkste uitheemse eekhoorns op naam te kunnen brengen.

Ook aan de jeugd is gedacht, want er is een lesbrief ontwikkeld (‘Ontdek de eekhoorn’) voor klas, de Buitenschoolse Opvang of elders.  De informatie is bestemd voor docenten en kinderen vanaf de groepen 5 en 6 in het basisonderwijs. Voor lagere groepen is de lesbrief deels ook geschikt.

Verzamelen verspreidingsgegevens
Mensen werden opgeroepen om waarnemingen van eekhoorns door te geven. Dat is op verschillende manieren gedaan, zoals, telefonisch, email, via waarneming.nl, telmee.nl, maar ook via zoogdiergezien.nl en de speciale eekhoornapp voor smartphones. Al die aandacht heeft ervoor gezorgd, dat er in 2014 maar liefst 5.969 waarnemingen zijn binnengekomen. Nog nooit eerder werden er in één jaar zo veel meldingen van eekhoorns ontvangen (figuur 1).


Figuur 1. Aantal eekhoornwaarnemingen in de Nationale Databank Flora en Fauna (NDFF) in de periode 2010-2014.

Wat levert dat dan op voor de kennis over de verspreiding van de eekhoorn in Nederland? In bijgaande kaart (figuur 2) is te zien dat er uit het grootste deel van het verspreidingsgebied waarnemingen zijn binnengekomen. In 2014 zijn uit 700 kilometerhokken eekhoornwaarnemingen gemeld, waarvan uit de periode 2000-2013 geen enkele waarneming bekend was. Maar de kaart laat ook een aantal hiaten zien in vergelijking met de perioden 2000-2009 en 2010-2013. Zo zijn er van 2014 geen waarnemingen ontvangen uit Gaasterland (zuidwest Friesland) en bijna niets uit de Noordoostpolder. In Amsterdam en Zeeuws-Vlaanderen lijkt de verspreiding af te nemen. Ook op andere locaties zijn relatief veel zwarte of rode stippen te zien. Wat de trend in de verspreiding is, zal de komende jaren duidelijk moeten worden. Uit de gestandaardiseerde tellingen die vanuit het meetnet Dagactieve zoogdieren worden verricht (onderdeel van het Netwerk Ecologische Monitoring), is dit jaar wel gebleken dat over de periode 1996-2013 het aantal eekhoorn in Nederland matig is afgenomen. We zijn dan ook heel benieuwd wat de resultaten van het meetnet in 2014 zijn, deze komen echter medio 2015 pas beschikbaar.


Figuur 2. Waarnemingen van eekhoorns in Nederland in de periode 2000-2009 (zwart), 2010-2013 (rood), 2014 (groen), bron NDFF.

Sterfte in 2014
Wat ook heeft bijgedragen aan de verhoogde aandacht voor de eekhoorn betreft een minder positief verschijnsel dat in 2014 optrad. Dat is de sterfte die in de herfst werd geconstateerd in een deel van het land. Daarbij werd zelfs een tiental keer waargenomen dat eekhoorns dood uit de boom vielen. In figuur 3 wordt het aantal gemelde dode eekhoorns weergegeven, die niet zijn doodgereden. Daarin vallen de pieken in de periode september-oktober 2014 meteen op (ongeveer een factor 4 tot 8). Uiteraard heeft dat ook te maken met de oproepen die toen zijn gedaan om alle dode eekhoorns te melden. Onder verkeerslachtoffers is de piek in het aantal meldingen echter veel minder uitgesproken (nog geen factor 2; figuur 4), wat het beeld versterkt dat er een grotere sterfte was dan normaal. Samen met het Dutch Wildlife Health Centre doet de Zoogdiervereniging onderzoek naar de opvallende sterfte in 2014 en we hopen daar binnenkort meer over te kunnen vertellen.


Figuur 3. Verdeling van het aantal meldingen van dode eekhoorns (exclusief verkeersslachtoffers) per maand in de periode 2010-2014.


Figuur 4. Verdeling van het aantal meldingen van verkeersslachtoffers per maand in de periode 2010-2014.

In het jaar van de eekhoorn hebben veel mensen zich met de eekhoorn beziggehouden op een manier, of met een intensiteit waarin ze dat niet hadden gedaan als de aandacht er niet voor werd gevraagd. Daarnaast heeft het veel informatie opgeleverd over de actuele verspreiding. Natuurlijk blijven er allerlei vragen over, maar in zijn geheel kan geconcludeerd worden dat we het jaar van de eekhoorn met een goed gevoel kunnen afsluiten. Wat ons nog wel zorgen baart, is de sterfte die in 2014 optrad en daarom willen we iedereen oproepen om alle en zeker ook dode eekhoorns te blijven melden.

Activiteiten tijdens het Jaar van de Eekhoorn werden mede mogelijk gemaakt door: Prins Bernhard Cultuurfonds (Sayers Fonds), ASN Foundation, Groen en Doen en Vivara.

Tekst: Vilmar Dijkstra

Publicatiedatum: 16 januari 2015