Informatie over het SARS-CoV-2 virus en de ziekte COVID-19

Al vanaf het begin van de uitbraak van de Covid-19 pandemie zijn in de media vleermuizen genoemd als mogelijke bron van het Covid-19 virus (beter bekend als SARS-CoV-2 virus). Hoewel vleermuizen in Nederland daar niets mee te maken hebben, snappen we dat mensen zich afvragen hoe het dan zit met Covid-19 en vleermuizen in Nederland.

Daarnaast kwam in 2020 het bericht dat het SARS-CoV-2 virus was aangetroffen bij nertsen op nertsenfarms na onbedoelde introductie door mensen. Ondanks intensief onderzoek is niet duidelijk geworden hoe dit virus naderhand bij nertsen op voorheen onbesmette farms terecht heeft kunnen komen.

Op deze pagina vind je de meest gestelde vragen over vleermuizen, nertsen, de ziekte Covid-19 en het SARS-CoV-2 virus.

Vraag 1: Wat is de oorzaak van de corona pandemie?

De oorzaak is een infectie van mensen met een virus dat behoort tot de familie der Coronavirussen (Coronaviridae). De officiële naam van dit voorheen onbekende coronavirus is SARS-CoV-2 (‘Severe Acute Respiratory Syndrome coronavirus 2’). De ziekte die door infectie met dit virus wordt veroorzaakt heet officieel ‘coronavirus disease 2019’, afgekort COVID-19. Als het in de vragen en antwoorden hieronder over het virus gaat dan staat er SARS-CoV-2, als het over de ziekte gaat staat er COVID-19. Dit onderscheid is belangrijk omdat er allerlei andere coronavirussen bestaan (zowel bij dieren als bij mensen) die niets te maken hebben met de COVID-19 pandemie.

Vraag 2: Zijn vleermuizen in Nederland ook geïnfecteerd of geïnfecteerd geraakt met SARS-CoV-2?

Nee, het SARS-CoV-2 virus is niet gevonden in vleermuizen in Nederland.

Op basis van genetisch onderzoek lijkt het nieuwe coronavirus (SARS-CoV-2) het meest op een coronavirus dat is gevonden in een Aziatische soort hoefijzerneusvleermuis (Rhinolophus affinis). Deze vleermuissoort komt wijdverspreid voor in Zuid- en Zuidoost-Azië, maar niet in Europa. Vleermuizen uit Zuid- en Zuidoost-Azië staan niet in contact met populaties vleermuizen in Europa.

Vraag 3: Waar komt het nieuwe coronavirus (SARS-CoV-2) vandaan?

Uit genetische vergelijking van SARS-CoV-2 met andere coronavirussen blijkt dat het RNA (een soort genetisch materiaal) van SARS-CoV-2 voor 88% overeenkomt met het RNA van een coronavirus dat is gevonden bij een soort hoefijzerneusvleermuis (Rhinolophus affinis) in Yunnan provincie, China (zie ook: Lu e.a. 2020).

88% lijkt veel overeenkomst, maar het verschil in verwantschap maakt het aannemelijk dat het virus niet direct uit deze Chinese hoefijzerneusvleermuis komt. Het bij de betreffende vleermuis aangetroffen virus is niet besmettelijk voor mensen. Vermoed wordt dat het virus via een andere diersoort, een zogenaamde tussengastheer bij de mens is gekomen. Dan zou SARS-CoV-2 eerst van de vleermuis naar de tussengastheer zijn overgesprongen, en dan van de tussengastheer naar de mens.

Door wetenschappers wordt de mogelijkheid van een tussengastheer geopperd, omdat die ook een rol speelde bij uitbraak van het SARS-coronavirus in 2002. Bij dat SARS-coronavirus was een belangrijke tussengastheer de gemaskerde palmroller (Paguma larvata), een Aziatisch roofdier dat in China geliefd is voor zijn vlees.

Vraag 4: Waardoor is het nieuwe coronavirus (SARS-CoV-2) in mensen terechtgekomen?

Dit komt mogelijk door handel in wilde dieren op wildedierenmarkten in Azië. Op dergelijke markten worden veel verschillende wilde diersoorten levend bij elkaar gebracht. Hiermee worden omstandigheden geschapen waaronder virussen gemakkelijk van één diersoort naar een andere kunnen overspringen, makkelijk muteren in ‘nieuwe’ virussen en gemakkelijk van dier naar mens kunnen overspringen.

In 2002 waren de eerste mensen met SARS-coronavirusinfectie verbonden met wilde dierenmarkten. Ook de uitbraak van SARS-CoV-2 lijkt een link te hebben met een wildedierenmarkt, de Huanan Wholesale Seafood Market in Wuhan, waar behalve vis ook veel wilde zoogdieren en vogels werden verkocht. Overigens werden in de Huanan Wholesale Seafood Market in die betreffende winter geen vleermuizen gevonden.

Er zijn ook enkele wetenschappers die zich afvragen of een Chinees laboratorium, dat onderzoek doet naar Coronavirussen, bij de uitbraak van Sars-CoV-2 betrokken is, maar vooralsnog zijn daar geen bewijzen van. Een natuurlijke oorsprong van het virus is daarmee de meest logische verklaring.

Vraag 5: Zijn vleermuizen in mijn huis en/of tuin gevaarlijk voor mijn gezondheid?

Nee, in het algemeen niet. Er zijn in Nederland geen gevallen bekend van mensen of dieren die ziek zijn geworden door contact met vleermuizen. Vleermuizen in spouwmuren, onder daken of op zolders vormen geen gevaar voor mensen.

Het enige bekende risico is de mogelijke aanwezigheid in met name twee vleermuissoorten (laatvliegerEptesicus serotinus & meervleermuisMyotis dasycneme) van een virus dat hondsdolheid (rabiës) veroorzaakt. U kunt zo’n infectie alleen oplopen door direct contact met besmette vleermuizen, zoals een beet van een vleermuis. U kunt dus geen infectie oplopen wanneer u in dezelfde ruimte bent als een vleermuis, of als er buiten vleermuizen bij u in de buurt vliegen. Wel is het van belang om voorzichtig te zijn met vleermuizen die op de grond worden gevonden, en deze dieren niet aan te raken of op te pakken met blote handen. Meer informatie over rabiës bij vleermuizen is te vinden op Vleermuis.net en bij het RIVM.

Vraag 6: Wat was de oorzaak van de besmettingen op nertsenfarms?

Op nertsenbedrijven in Zuidoost Nederland is het SARS-CoV-2 virus aangetroffen bij nertsen. Onderzoek heeft duidelijk gemaakt dat het virus vanuit besmette mensen een aantal keer per ongeluk is overgedragen aan de nertsen. Een aantal van deze onbedoelde introducties hebben geleid tot een doorgaande verspreiding van het virus op nertsenfarms. Waardoor het virus op steeds nieuwe, eerder onbesmette, farms terecht kwam is niet duidelijk geworden. Een uitgebreide rapportage is hier te downloaden of lees de samenvatting.

Voor vragen over de ziekte Covid-19 bij mensen en de in het kader van de pandemie genomen maatregelen in Nederland verwijzen we je naar de websites van het RIVM en de Rijksoverheid