Watervleermuizen zwermen ook tijdens de warmste nacht ooit.

15 augustus 2018

Op de warmste nacht ooit gemeten in Nederland gingen enkele leden van de vleermuiswerkgroep Wageningen extreem vroeg op pad om verblijfplaatsen te zoeken op de Grebbeberg. Veel mensen worden lamlendig van dit warme weer, maar dat gold niet voor de vleermuizen; er werden opvallend veel vleermuizen gehoord. Het duurde ook niet lang of de eerste bij een verblijfplaats zwermende dieren waren gevonden. De waarnemingen worden doorgegeven aan de beheerder, waardoor deze locaties beschermd kunnen worden bij eventuele beheermaatregelen.

Vleermuizen zijn zeer trouw aan hun verblijfplaatsen en keren er jaar na jaar terug. Om de vleermuizen goed te kunnen beschermen, is het waardevol de exacte locatie van de verblijfplaatsen te weten. Als je weet wanneer je moet gaan zoeken en waar op je moet letten zijn verblijfplaatsen van vleermuizen goed te vinden. Wanneer vleermuizen na het op insecten jagen weer bij hun verblijfplaats aankomen dan vliegen de vleermuizen niet rechtstreeks naar binnen. In plaats daarvan vliegt iedere vleermuis eerst rondjes voor de invliegopening en wordt de muur of boomstam regelmatig aangetikt. Na een paar minuten rondvliegen en aantikken gaat een vleermuis pas echt naar binnen. Dit gedrag wordt zwermen genoemd en heeft vermoedelijk een sterk sociale functie. Doordat over een langere tijd sommige vleermuizen net beginnen met zwermen terwijl anderen al naar binnen kruipen kan dit zwermgedrag soms wel tot een half uur aanhouden. Zo’n grote groep langdurig druk-heen-en-weer-vliegende vleermuizen is vrij eenvoudig waar te nemen, en met een vleermuisdetector is het geluid ervan ook niet te missen.

Om verblijfplaatsen op de Grebbeberg vast te stellen ging bij een aantal leden van de vleermuiswerkgroep de wekker op 27 juli al om 3.00 uur en om 3.45 uur werden de eerste zwermende watervleermuizen vastgesteld. De watervleermuizen zwermden rond een holte in een oude beuk die onderdeel uitmaakt van een oude beukenlaan.

Tijdens de wandeling in het bos werden ook opvallend veel territoria van ruige dwergvleermuizen vastgesteld. De mannetjes van de ruige dwergvleermuis bezetten in het najaar, tussen augustus en oktober, een duidelijke territorium.

Om 4.45 uur werden rond een andere oude beuk minimaal 10 zwermende watervleermuizen waargenomen. De holte zat hoog in de boom en was bijna niet te zien. Zeker een locatie die zonder detector gemakkelijk over het hoofd had kunnen worden gezien. Alle waarnemingen van verblijfplaatsen worden doorgegeven aan de beheerder, het Utrechts Landschap, waardoor deze locaties beschermd kunnen worden bij eventuele beheermaatregelen.


Voorbeeld van in de vroege ochtend zwermende watervleermuizen bij de kolonieboom (Video: David Galens / Vespertilio).

Zie zelf vleermuizen vliegen tijdens de Nacht van de Vleermuis

Wilt u zelf vleermuizen zien vliegen, dan hoeft u niet zo vroeg op te staan als bovenstaande onderzoekers. U kunt namelijk op 24, 25 en 26 augustus op meer dan 45 plaatsen in Nederland deelnemen aan vleermuizenlezingen en excursies in het kader van de Nacht van de Vleermuis. Kijk hier voor meer informatie of ga direct na www.nachtvandevleermuis.nl

Tekst: Wiegert Steen (Vleermuiswerkgroep Wageningen), Marjolein van Adrichem en Erik Korsten (Zoogdiervereniging).