Migratie van vleermuizen in beeld: de eerste resultaten 

Inleiding

Om meer zicht te krijgen op de migratie van vleermuizen, vooral op die van de ruige dwergvleermuis, heeft de Veldwerkgroep van de Zoogdiervereniging dit najaar een landelijke telling georganiseerd. Deze landelijke telling had vooral als doel om de omvang van de migratie in beeld te brengen. Hieronder worden de eerste resultaten weergegeven (nog niet alle tellingen zijn binnengekomen).

Methode

Het migratieonderzoek van ruige dwergvleermuizen is te verdelen in trektellingen, gebiedstellingen en het onderzoeken van nestkasten. Om trektellingen uit te voeren wordt er momenteel geëxperimenteerd met zogenaamde “luisterkisten”: detectors die op interessante locaties opgehangen kunnen worden (zoals de Afsluitdijk) en opnames maken van vleermuisgeluiden. Helaas zijn we dit najaar nog niet zo ver dat deze methode op grotere schaal in het veld kan worden ingezet.

Gebiedstellingen om de omvang van de aantallen ruige dwergvleermuizen in beeld te brengen kunnen we nu wel uitvoeren. Hiertoe worden een aantal locaties verspreid door het land (maar vooral langs de kust) met de detector zowel in het najaar als zomerperiode onderzocht. De najaarstelling heeft in 2008 plaatsgevonden en in 2009 volgt de zomertelling. Ook het inspecteren van nestkasten vindt op dit moment op een aantal locaties plaats.

De eerste telling werd gehouden in de periode eind september tot en met half oktober 2008, maar vooral in het weekend van 26 tot en met 28 september. Gelukkig waren de weersomstandigheden tamelijk ideaal tijdens het voorkeursweekend (onbewolkt bij een zwakke tot matige noordoostenwind). Na het weekend volgde echter een periode met onstuimig weer. Niet alleen ruige dwergvleermuizen maar ALLE vleermuizen werden genoteerd en opgetekend op een kaart op een bepaalde locatie. De meeste locaties zijn tussen de 20 en 50 km2 groot.

Eerste resultaten

Hieronder worden beknopt de voorlopige resulaten gepresenteerd. Tot nu toe zijn gegevens van 28 gebieden binnengekomen. Er zijn ruim 500 kilometerhokken bezocht door tenminste 30 mensen. De meeste onderzochte gebieden waren aanwezig langs het kustgebied. In het binnenland werden twee trajecten langs de rivieren in Brabant en een traject in Gelderland. Verheugend is dat onder meer alle Waddeneilanden zijn onderzocht. Van enkele lokaties moeten de gegevens nog binnenkomen..

In de gebieden gezamenlijk werden in totaal 1017 vleermuizen genoteerd, verdeeld over zes soorten. Deze hadden betrekking op; ruige dwergvleermuis (408), gewone dwergvleermuis (525), watervleermuis (40), laatvlieger (29), meervleermuis (7), rosse vleermuis (6) en grootoorvleermuis (2). Er werden geen waarnemingen gedaan van tweekleurige vleermuizen. Hierbij doet zich de vraag voor in hoeverre deze soort wordt herkend en in hoeverre verwarring optreedt met zowel laatvlieger als rosse vleermuis (beide soorten werden oveirgens verrassend weinig gemeld).

Hieronder volgt per gebied een korte weergave van de resultaten; 

• Op Texel werden in totaal maar liefst 27 ruige dwergvleermuizen genoteerd. Twee dieren werden roepend gehoord. Gewone dwergvleermuizen werden gehoord nabij Den Burg, De Koog, stuk Rozendijk , Mieland en Ruigedijk en Laatvliegers rondom de Koog, Den Burg en de Cocksdorp. Er werd een watervleermuis gehoord boven het Eierlands kanaal(jagend enkele minuten).
• Vlieland werd geheel onderzocht m.u.v. de Vliehors. Er werden uitsluitend 3 ruige dwergvleermuizen gehoord in een zeer open duingebied zonder veel begroeiing. In het dorp en in de relatief beschutte bosrijke deel werd niet gehoord. De dieren leken te passeren. Andere soorten vleermuizen zijn niet gehoord.
• Op Terschelling werd in het midwesten 24 km onderzocht. Er werden in totaal 2 ruige dwergvleermuizen en 12 gewone dwergvleermuizen gehoord.
• Op15 september werd door vogelwachters een ongedetermineerde dwergvleermuis gemeld op het eilandje Griend in de Waddenzee.
• Ameland is met vier personen behoorlijk intensief uitgekamd. Er zijn drie soorten vleermuizen aangetroffen, namelijk ruige dwergvleermuis, gewone dwergvleermuis en laatvlieger. De ruige dwergvleermuizen waren hier bijzonder honkvast; op zowel zaterdag als zondag dezelfde dieren op exact dezelfde locaties. In het dorp Nes ging het om vier ruige dwergen (ook werfroepende mannetjes).
• Midden op "Het Oerd" werden 5 binnenvliegende ruige dwergen vastgesteld, steeds vroeg in de avond (1 op de eerste avond en 4 op de tweede). De waarnemers dachten dat ze uit de richting van Schiermonnikoog zouden komen, maar ze steken recht over vanaf het vasteland; de binnenvliegers hebben een duidelijk ander sonarritme, zo gauw ze boven het vasteland komt wordt een ander sonarritme ingezet; ze vliegen door tot de stuifdijk (aan de noordkant van de Oerd) buigen daar af en volgen de stuifdijk in de richting van de dorpen Buren en Nes.
• Op Schiermonnikoog werden vrijwel alle vleermuizen in het dorp gehoord. Het ging om 2 ruige dwergvleermuizen, 4 gewone dwergvleermuizen en 1 laatvlieger.
• Op de terugweg is er bij het begin van de Afsluitdijk nog een check gedaan; op een plek waar stuwing ontstaat bij een viaduct hadden de waarnemers binnen enkele minuten al een langsvliegende ruige met typisch doortrekkend sonarritme rond de klok van 8 uur.
• Op Wieringen werden in totaal 25 ruige dwergvleermuizen gehoord en 1 laatvlieger. Vrijwel alle dwergvleermuizen werden langsvliegend gehoord; slechts een exemplaar werd jagend waargenomen.
• Op het kunstmatige eiland Kreupel voor de kust van Enkhuizen werden tussen 22.15 en 2.00 in totaal 9 langsvliegende ruige dwergvleermuizen gehoord. Acht dieren passeerden in ZW-richting. Om 23.30 werd bovendien een foeragerende meervleermuis opgemerkt.
• Op de IJsselmeerdijk ten noordoosten van Wieringerwerf bij het Sluitgatbosch werden gedurende 20 minuten in totaal 39 passerende ruige dwergvleermuizen gehoord.
• Langs de kust van het Gooimeer werden maar liefst meer dan 100 ruige dwergvleermuizen gehoord. In het aangrenzende deel werden nog eens 27 exemplaren gehoord en bovendien nog een rosse vleermuis.
• In de omgeving van het Oostduinse Meer bij Noordwijkerhout werden in totaal 62 vleermuizen gehoord. Er werden 17 ruige dwergvleermuizen gehoord, waarvan 6 langstrekkend. Andere waarnemingen hadden betrekking op 36 gewone dwergvleermuizen (11 balts), 14 watervleermuizen en 1 laatvlieger.
• Langs de Nieuwkoopse Plassen werden op 14 km in totaal 31 gewone dwergvleermuizen en 23 ruige dwergvleermuizen gehoord. Boven de Zuidereinderplas werden nog eens 13 gewone en 13 ruige dwergvleermuizen en 3 meervleermuizen waargenomen.
• Ten oosten van Delft werden in totaal 66 gewone dwergvleermuizen en 21 ruige dwergvleermuizen gehoord. Andere soorten hadden betrekking op 1 watervleermuis en 1 rosse vleermuis.
• In Midden-Delfland, een open veenweidegebied tussen Rotterdam en Delft, werden 52 vleermuizen vastgesteld. Hiervan hadden er maar liefst 40 betrekking op de ruige dwergvleermuis; 11 anderen op de gewone dwergvleermuis en 1 niet nader gedet. dwergvleermuis.
• In de Landgoederen van Rijswijk werden 6 gewone dwergvleermuizen en 12 ruige dwergvleermuizen gehoord. Andere soorten bleven beperkt tot 1 watervleermuis en 1 rosse vleermuis.
• Op het Eiland van Dordrecht werden drie deelgebieden onderzocht waarbij ongeveer het hele agrarische gebied werd uitgekampt. Het aantal ruige dwergvleermuizen bleef beperkt tot 15. Andere soorten waren 78 gewone dwergvleermuizen, 15 ruige dwergvleermuizen, 2 watervleermuizen, 2 laatvliegers en 2 grootoorvleermuizen.
• Langs het Hartelkanaal in het Rijnmondgebied werden 10 ruige dwergvleermuizen gehoord tegenover 34 gewone dwergvleermuizen en tevens 1 laatvlieger.
• Langs het Brielse Meer werden in totaal 7 ruige dwergvleermuizen gehoord tegenover 28 gewone dwergvleermuizen. Andere soorten waren 9-14 watervleermuizen en 2 laatvliegers.
• Op de Maasvlakte werden in het geheel geen vleermuizen waargenomen.
• De telling op het eiland Tiengemeten is helaas door onstuimig weer voortijdig afgebroken. Alleen de westzijde werd geteld. Hier werden 7 gewone dwergvleermuizen en 2 ruige dwergvleermuizen gehoord.
• Op het eiland Neeltje Jans halverwege de Oosterscheldekering werden helaas geen vleermuizen gehoord.
• In het kustgebied van Noord-Beveland werden in totaal 40 vleermuizen gehoord; deze hadden betrekking op 12 ruige dwergvleermuizen en 28 gewone dwergvleermuizen.
• Langs de Maas tussen Empel en Oijen in Noord-Brabant werden 21 ruige dwergvleermuizen gehoord (1 balts) tegenover 39 gewone dwergvleermuizen gehoord (9 balts). Andere soorten waren 9 laatvliegers en 1 meervleermuis.
• Boven de Elshoutse Wielen en de oevers van de Bergse Maas werden in totaal 87 vleermuizen genoteerd. Er werden 22 ruige dwergvleermuizen gehoord, waarvan er 7 passeerden en 1 baltste. De overige waarnemingen hadden betrekking op 54 gewone dwergvleermuizen, 8 laatvliegers, 2 meervleermuizen en 1 watervleermuis.
• Tussen Arnhem en Oosterbeek werden op 24 km 47 gewone dwergvleermuizen, 7 watervleermuizen en 3 rosse vleermuizen gehoord. Ruige dwergvleermuizen werden niet waargenomen. 

Andere pagina's van de Veldwerkgroep:
Introductie - Activiteiten - Zomerkamp - Materiaalverhuur - Publicaties - English page  - Page française