Zomerkampen van de Veldwerkgroep

Er wordt jaarlijks één zomerkamp in het buitenland (Europa) georganiseerd door de veldwerkgroep. Dat gaat altijd in samenwerking met zoogdierexperts uit het land zelf en met mensen die lokaal in het betreffende gebied actief zijn. Tijdens deze zomerkampen wordt de directe omgeving van de kamplocatie geïnventariseerd op alle daar voorkomende soorten zoogdieren. 

In de avond worden er vleermuizen geluisterd en gevangen, wordt er met lampen gekeken naar roof- en hoefdieren in het vrije veld. In de ochtendschemer worden er vleermuiskolonies gezocht. Om de 6 uur worden de life traps pitfalls gecontroleerd waarmee woel- spits- slaap- en ware muizen worden gevangen. Vervallen huizen, schuurtjes, kerkzolders worden gecontroleerd op vleermuizen en braakballen van uilen. Iedereen is ingedeeld in een ploeg die gedurende één etmaal verantwoordelijk is voor het controleren van de uitstaande vallen. Bovendien wordt iedereen ingeroosterd voor het zoeken van vleermuiskolonies in de ochtendschemer. 

Zomerkampen in het buitenland bieden een uitstekende gelegenheid om vertrouwd te raken met bij ons zeldzame of niet (meer) voorkomende zoogdiersoorten. Voor de mensen die ter plaatse actief zijn levert de aanwezigheid van 25 enthousiastelingen gedurende 10 dagen een grote hoeveelheid nieuwe gegevens op. Van elk zomerkamp verschijnt een verslag. Sinds het gebruik van GPS wordt er direct op het kamp al een database aangelegd van alle waarnemingen. Deze komt kort na het kamp al beschikbaar voor mensen die in het gebied werken waar het kamp is geweest en wordt daarna gepubliceerd op onze database-pagina. 

Ook is gebleken dat deze zomerkampen bij uitstek een gelegenheid zijn voor uitwisseling van kennis en ervaring tussen 'zoogdierwerkers' in Europa. Er zijn al meer dan eens onderzoeksmethoden overgenomen, in beide richtingen!

Zomerkamp 2011: Kroatië - een kort verslag

Een engelstalige impressie van het kamp (met foto´s!) download je hier.

Een zomerkamp van de Veldwerkgroep heeft altijd veel te maken met het betreden van oude, verlaten huizen en boerderijen, rondwaden in beken en rivieren onder oude bruggen, toestemming regelen voor het betreden van oude kerkzolders, de nacht buiten doorbrengen in moeilijke en ontoegankelijke gebieden, steeds weer stoppen en terugrijden bij vermeende verkeerslachtoffers langs wegen en op zoek zijn naar uilen om braakballen te kunnen verzamelen. Activiteiten die je normaal niet zo snel zou ondernemen maar essentieel zijn om een onbekend gebied op zoogdieren te inventariseren.

Van 26 juli tot en met 5 augustus 2011 organiseerde de Veldwerkgroep van de Zoogdiervereniging een zomerkamp in Kroatië. We kwamen terecht in een voormalig schoolgebouw in het dorpje Gornja Podgora, op de zuidflank van het Biokovo gebergte in het zuiden van Dalmatië. Een smalle strook mediterrane kust langs een hoog opgaand, rotsachtig berggebied. Het onderzoeksgebied omvatte het natuurpark Biokovo en de omgeving daarvan. Biokovo staat op de lijst om Natura 2000-gebied te worden zodra Kroatië EU-lidstaat wordt. Doel van het kamp was om in het gebied te inventariseren op het voorkomen van zoogdieren en kennis uit te wisselen met de zoogdierkenners van Kroatië. Al met al werd de aanwezigheid van ten minste 30 soorten zoogdieren aangetoond. Twaalf soorten daarvan komen voor op de Rode Lijst van Kroatië.

Lokale specialiteit

Inloopvallen werden op grote schaal uitgezet in verschillende landschapstypen. De meeste vallen werden op grote hoogte tussen de rotsen in de bergen uitgezet, met vooral als doel om enkele specifieke soorten te vangen. De meest interessante soort die werd gevangen, was zonder de twijfel de bergmuis of Balkansneeuwmuis Dinaromys bogdanovi, waarvan twee exemplaren werden gevangen. Verder werden hier vooral bosmuizen gevangen, evenals enkele tuinspitsmuizen en ook een eikelmuis. In een paar olijfboomgaarden in de omgeving van Podgora (langs de kust) werd met inloopvallen en bekervallen vooral ingezet op het voorkomen van de wimperspitsmuis. Hier werden alleen tuinspitsmuizen gevangen. De vallen die in de bomen werden geplaatst (de zogenaamde boomvallen) leverden een groot aantal vangsten van de relmuis op - een soort die ook op veel andere plaatsen werd gehoord of gezien, zelfs in de bomen direct bij ons onderkomen.
Er werden allerlei mogelijkheden onderzocht om aan braakballen van uilen en roofvogels te komen. Dit bleek echter niet mee te vallen in de omgeving van Biokovo. Het aantal roofvogels en uilen in de ruime omgeving bleek beperkt en de meeste soorten eten vooral insecten en nauwelijks kleine zoogdieren. Uiteindelijk werden enkele moeilijk te bereiken rotswanden bezocht waar oehoe’s zouden huizen. Op twee plaatsen werden wat schedelresten verzameld, die vooral van relmuizen afkomstig bleken. Er werden ook schedelresten van bruine rat, eikelmuis en oostelijke egel gevonden.

Op zoek naar water

De vleermuizen werden vooral in beeld gebracht door mistnetten in de avond te plaatsen bij de schaarse plekken met water in dit verder erg droge kalksteengebied. Daarnaast werden overdag op grote schaal oude verlaten gebouwen, huizen, kerkgebouwen en andere onderkomens bezocht om kraamkolonies en andere verblijfplaatsen te vinden. Met behulp van bat-detectors werden foeragerende dieren in kaart gebracht en (voor zover mogelijk) gedetermineerd. Er werden op deze manieren 13 soorten vleermuizen vastgesteld. Geluidsopnamen van drie andere vleermuissoorten moet nog nader worden onderzocht en bevestigd (franjestaart, Kuhls dwergvleermuis en grote rosse vleermuis). In de vroege avond waren overal foeragerende Savi’s dwergvleermuizen zichtbaar en hoorbaar die overal en nergens vandaan leken te komen. De foeragerende dieren waren met een verrekijker tot hoog in de bergen zichtbaar. Het bleek ook verreweg de meest gevangen soort tijdens de mistnetsessies. Later in de avond volgden tientallen bulvleermuizen, die vanuit de bergtoppen naar lager gelegen delen vlogen om er te foerageren. Deze soort werd in de mistnetten echter niet gevangen. Door het plaatsen van mistnetten bij schaarse waterpoelen en waterbakken bij gebouwen en oude molens werd de aanwezigheid van zes soorten vleermuizen vastgesteld. Naast de ongewoon hoge aantallen van Savi’s dwergvleermuizen waren vooral de vangsten van een aantal Balkangrootoorvleermuizen en steppebaardvleermuizen opmerkelijk. Bezoeken aan oude huizen en gebouwen leverde vooral verblijfplaatsen op van zowel kleine- als grote hoefijzerneuzen. In een oude olijfoliemolen op 300 meter van onze kampverblijfplaats werd een kolonie van ca. 100 kleine hoefijzerneuzen gevonden.

Candid camera

Ook dit jaar werd weer volop gebruik gemaakt van cameravallen. Op acht verschillende plaatsen werden cameravallen opgehangen, onder andere in beukenbos hoog in de bergen en in een olijfboomgaard vlakbij het onderkomen. De grootste verrassing hierbij was een wilde kat die hoog in de bergen door een cameraval betrapt werd. De aanwezigheid van deze soort werd vermoed door de beheerders van het natuurpark, maar was tot nog toe onzeker. Verder werden boommarter, relmuis, vos, das en wild zwijn op de foto gezet.

Naast de zoogdieren werd ook uitgebreid aandacht besteed aan andere dierengroepen. Zo werden er 90 vogelsoorten waargenomen, waaronder Europese steenpartrijs, slangenarend en rotsklever. Ook werden waarnemingen van 43 soorten dagvlinders en 18 soorten libellen genoteerd.

In onderstaande tabel is een selectie van de meest opmerkelijke zoogdiersoorten weergegeven.

Kees Mostert en Eric Thomassen

Andere pagina's van de Veldwerkgroep:
Introductie - Activiteiten - Materiaalverhuur - Publicaties - Camera archief - English page  - Page française